Czym jest strefowość na Ziemi

Strefowość to zmienność wszystkiego, co przyrodnicze, w zależności od tego, jak daleko jesteś od równika. Im bardziej na północ lub południe, tym inne warunki - i to wszystko układa się w równoległe pasy symetryczne względem równika.

Najlepiej widać to w oświetleniu Ziemi. W strefie międzyzwrotnikowej (wokół równika) słońce świeci najintensywniej - dwa razy w roku jest dokładnie nad głową w zenicie. Strefa umiarkowana dostaje już mniej energii słonecznej, bo słońce nie wznosi się tak wysoko. W strefie podbiegunowej jest najgorzej - najmniej światła i energia słonecznego, plus dni i noce polarne przy biegunach.

Temperatura powietrza logicznie spada wraz z odległością od równika. Na równiku średnio 30°C, a im dalej, tym chłodniej - wszystko przez różne ilości energii słonecznej docierającej do poszczególnych stref.

Pamiętaj: Strefowość to efekt kulistego kształtu Ziemi - promienie słoneczne padają pod różnymi kątami w zależności od szerokości geograficznej.

Cyrkulacja atmosferyczna i opady

Cyrkulacja atmosferyczna też układa się strefowo - temperatura i ruch obrotowy Ziemi tworzą charakterystyczne komórki cyrkulacyjne. Masz komórkę Hadleya przy równiku, komórkę Ferrela w strefie umiarkowanej i komórkę okołobiegunową przy biegunach.

To wszystko przekłada się na opady atmosferyczne. Przy równiku pada najwięcej - około 2000 mm rocznie. W strefie umiarkowanej już mniej $500-1000 mm$, a przy zwrotnikach i biegunach najsłabiej - tylko około 300 mm.

Na bazie tego wszystkiego powstają strefy klimatyczne: równikowa, zwrotnikowa, podzwrotnikowa, umiarkowana i podbiegunowa (każda poza równikową występuje dwukrotnie - na północ i południe od równika).

Okres wegetacyjny też zależy od strefy - w klimacie równikowym wilgotnym rośliny mogą rosnąć przez 300-365 dni w roku, w umiarkowanym 90-299 dni, a w polarnym tylko do 89 dni.

Ciekawostka: Wiatry też mają swoje strefy - pasaty dmą w strefach zwrotnikowych, a westerlies (wiatry zachodnie) w strefach umiarkowanych.

Gleby, roślinność i czynniki astrefowe

Gleby różnią się drastycznie między strefami klimatycznymi. W wilgotnych klimatach równikowych są wymywane (mało próchnicy, kwaśne), w suchych za dużo soli przez parowanie. Najlepsze gleby masz w klimacie umiarkowanym - dużo próchnicy i idealne warunki.

Zasoby biomasy (ile materii organicznej) też podlegają strefowości. Najwięcej biomasy (ponad 20 kg/m²) znajdziesz w gorących i wilgotnych klimatach równikowych i zwrotnikowych. Najmniej na pustyniach i w okolicach biegunów.

Ale uwaga - nie wszystko na Ziemi jest strefowe! Czynniki astrefowe potrafią wszystko pozmieniać. Oceany łagodzą temperatury i zwiększają opady. Prądy morskie - ciepłe ogrzewają, zimne chłodzą (dlatego masz pustynię Atakama). Góry oznaczają niższe temperatury wraz z wysokością. Rodzaj skał pod powierzchnią może zmienić całą roślinność.

Warunki wodne lokalnie modyfikują wszystko - nawet w suchej strefie możesz mieć bujną roślinność przy rzece czy bagnie.

Na sprawdzian: Pamiętaj o różnicy między czynnikami strefowymi (zależne od szerokości geograficznej) a astrefowymi (lokalne modyfikacje).