Współrzędne geograficzne - Przewodnik

Południki i równoleżniki - podstawy systemu

Wyobraź sobie Ziemię jako wielką piłkę z narysowaną siatką linii. Te linie to południki i równoleżniki, które tworzą siatkę geograficzną umożliwiającą określenie każdego miejsca na planecie.

Południki to linie łączące bieguny północny i południowy. Wszystkie mają taką samą długość (około 20 000 km) i spotykają się na biegunach. Najważniejszy to południk zerowy, przechodzący przez Greenwich w Londynie - to od niego liczymy wszystkie pozostałe południki.

Równoleżniki to okrągłe linie biegnące równolegle do siebie. Największy z nich to równik, który dzieli Ziemię na półkulę północną i południową. Im bliżej biegunów, tym równoleżniki są mniejsze.

Pamiętaj: Południki pokazują kierunek północ-południe, a równoleżniki wschód-zachód!

Długość i szerokość geograficzna

Teraz, gdy znasz siatkę geograficzną, możesz określić dokładne położenie dowolnego punktu! Do tego potrzebujesz dwóch współrzędnych geograficznych.

Szerokość geograficzną mierzymy od równika (0°). Jeśli jesteś na północ od równika, masz szerokość północną (N), a jeśli na południe - południową (S). Maksymalna szerokość to 90° na biegunach.

Długość geograficzną liczymy od południka Greenwich (0°). Na wschód od niego mamy długość wschodnią (E), a na zachód - zachodnią (W). Maksymalna długość to 180°.

Współrzędne zapisujemy w stopniach (°), minutach (') i sekundach ("). Na przykład Warszawa znajduje się na 52°14'N, 21°01'E. Dzięki temu systemowi możesz znaleźć każde miejsce na Ziemi z dokładnością do kilku metrów!

Wskazówka: Wszystkie punkty na tym samym południku mają identyczną długość geograficzną!

Zwrotniki i koła podbiegunowe

Na mapie świata znajdziesz specjalne równoleżniki, które wpływają na klimat i pory roku w różnych regionach Ziemi.

Zwrotnik Raka (23°27'N) i zwrotnik Koziorożca (23°27'S) wyznaczają strefy, gdzie Słońce może znajdować się dokładnie nad głową. To dlatego w tych okolicach panuje gorący klimat tropikalny.

Koła podbiegunowe (66°33'N i 66°33'S) wyznaczają obszary, gdzie zimą jest noc polarna (Słońce w ogóle nie wschodzi), a latem dzień polarny (Słońce nie zachodzi przez całą dobę). To dlatego na Antarktydzie czy w północnej Kanadzie panują tak ekstremalne warunki.

Dzięki nachyleniu osi Ziemi pod kątem 66°33' mamy pory roku i różnorodne strefy klimatyczne na naszej planecie.

Ciekawostka: Podczas nocy polarnej na północy, na południu panuje dzień polarny - i odwrotnie!

Rozciągłość południkowa i równoleżnikowa

Duże kraje jak Rosja czy Stany Zjednoczone mają ogromną rozciągłość, co oznacza, że zajmują wiele stopni na mapie świata.

Rozciągłość południkowa to różnica między najdalszymi punktami kraju na północy i południu (w szerokości geograficznej). Rozciągłość równoleżnikowa to różnica między najdalszymi punktami na wschodzie i zachodzie (w długości geograficznej).

Jeden stopień południkowy to około 111 km, więc łatwo możesz obliczyć, jak "wysokie" jest dane państwo. Z równoleżnikami jest trudniej - im bliżej biegunów, tym jeden stopień to mniej kilometrów.

Niektóre państwa leżą na dwóch półkulach! Francja przecina południk 0°, Rosja znajduje się po obu stronach południka 180°, a Brazylia leży po obu stronach równika. Afryka to wyjątkowy kontynent - leży na wszystkich czterech półkulach!

Do zapamiętania: Duża rozciągłość = różne strefy czasowe i klimatyczne w jednym kraju!