Współrzędne geograficzne

Współrzędne geograficzne pozwalają nam precyzyjnie określić położenie każdego miejsca na Ziemi. System ten opiera się na dwóch podstawowych wartościach:

Długość geograficzna (λ) to kąt między południkiem początkowym (0°) a południkiem przechodzącym przez dany punkt. Jej wartości wahają się od 0° do 180° na wschód (E) lub zachód (W) od południka zerowego.

Szerokość geograficzna (φ) to kąt między równikiem a promieniem ziemskim przechodzącym przez dany punkt. Wartości zawierają się między 0° (równik) a 90° na północ (N) lub południe (S).

Ziemię pokrywa siatka utworzona przez południki i równoleżniki. Południki to półokręgi biegnące od bieguna do bieguna - wszystkie mają taką samą długość. Równoleżniki to okręgi równoległe do równika, zmniejszające się wraz z odległością od niego. Te dwie linie przecinają się zawsze pod kątem prostym.

💡 Ciekawostka: 1° długości geograficznej to około 111,2 km na równiku, ale ta odległość zmniejsza się w miarę zbliżania się do biegunów. 1 minuta (') to około 1863 m.

Aby określić współrzędne geograficzne na mapie:

1. Sprawdź, co ile stopni zaznaczono południki i równoleżniki
2. Ustal, w którym kierunku rosną ich wartości
3. Odczytaj wartości dla danego punktu (np. Kraków: 50°04'N, 19°55'E)

Wartości współrzędnych podaje się w stopniach (°), minutach (') i sekundach ("). Każdy stopień dzieli się na 60 minut, a każda minuta na 60 sekund.

Ruchy Ziemi

Ziemia wykonuje dwa podstawowe ruchy, które wpływają na nasze życie codzienne. Pierwszy to ruch obiegowy wokół Słońca po eliptycznej orbicie, trwający 365 dni, 5 godzin i 49 minut (rok). Drugi to ruch obrotowy wokół własnej osi, wykonywany z zachodu na wschód w ciągu 24 godzin (doba).

Te ruchy mają istotne konsekwencje. Ruch obiegowy powoduje występowanie astronomicznych pór roku i zmiany długości dnia i nocy. Z kolei ruch obrotowy odpowiada za występowanie dnia i nocy oraz pozorną wędrówkę Słońca po niebie.

🌍 Warto zapamiętać! Oś ziemska jest stale nachylona pod kątem 66°33' względem płaszczyzny orbity, co sprawia, że w ciągu roku Ziemia zwraca się do Słońca raz północną, a raz południową półkulą.

Z powodu nierównomiernego oświetlenia Ziemi w ciągu roku, wyróżniamy pięć stref oświetlenia:

• strefa międzyzwrotnikowa (gorąca) - jedyna, gdzie Słońce góruje w zenicie
• dwie strefy umiarkowane - gdzie kąt padania promieni słonecznych zależy od pory roku
• dwie strefy podbiegunowe - gdzie występują dni i noce polarne

W ciągu roku astronomiczne pory roku rozpoczynają się w charakterystycznych momentach:

• 21 marca i 23 września - Słońce góruje w zenicie nad równikiem (równonoc)
• 22 czerwca - Słońce góruje nad zwrotnikiem Raka (początek lata na półkuli północnej)
• 22 grudnia - Słońce góruje nad zwrotnikiem Koziorożca (początek zimy na półkuli północnej)