Ateny i Sparta: Porównanie Kultur i Ustrojów Greckich Polis

Ateny i początki demokracji

Wyobraź sobie miasto, które jako pierwsze na świecie dało ludziom prawo do głosowania! Ateny położone na półwyspie Attyka to właśnie ta miejscówka, która w VI wieku p.n.e. stała się jedną z najpotężniejszych greckich polis.

Na początku rządzili tam głównie bogaci - areopag (rada sądzącą sprawy) i archonowie (najwyżsi urzędnicy). Sytuacja była dość brutalna, szczególnie po tym jak Drakon w 621 r. p.n.e. spisał okrutne prawa. Prawa drakońskie były tak surowe, że nawet za drobne przewinienia groziła śmierć.

Przełom nastąpił z Solonem w 594 r. p.n.e. Ten mądry reformator zniósł długi, podzielił ludzi na klasy majątkowe (nie według urodzenia!) i stworzył Helię - trybunał z 6 tysiącami sędziów wybieranych losowo. To był początek sprawiedliwości dla wszystkich.

Pamiętaj: Prawa drakońskie dały nam słowo "drakońskie" oznaczające coś bardzo surowego!

Klejstenes i prawdziwa demokracja

Klejstenes w 508 r. p.n.e. dokonał prawdziwej rewolucji! Stworzył system, który podważył władzę arystokratów i dał głos zwykłym obywatelom.

Jego genialny pomysł? Podzielił Ateny na 10 okręgów (fyl), każdy składający się z trzech różnych części miasta. W ten sposób wymieszał wszystkie środowiska! Stworzył też Radę Pięciuset, która przygotowywała obrady zgromadzenia ludowego.

Później Perykles wprowadził wynagrodzenie za uczestnictwo w życiu politycznym i system losowania na urzędy. Powstał też ostracyzm - sąd skorupkowy, gdzie obywatele mogli wygnać kogoś na 10 lat, jeśli uznali go za zagrożenie.

Demokracja miała jednak swoje wady: demagogowie manipulowali ludem, a prawa polityczne mieli tylko demos (obywatele z urodzenia) - nie metojkowie (przybysze) czy niewolnicy.

Ciekawostka: Słowo "demokracja" pochodzi z greckiego "demos" (lud) i "kratia" (władza)!

Sparta - państwo żołnierzy

Sparta to kompletne przeciwieństwo Aten! To oligarchiczne państwo-koszary, gdzie wszystko podporządkowane było wojnie i dyscyplinie.

Ustrój Sparty stworzył legendarny Likurg. Na szczycie stali 2 królowie z dziedzicznych rodów i geruzja (rada 28 starszych powyżej 60. roku życia). Apella (zgromadzenie wszystkich Spartiatów) mogła tylko akceptować lub odrzucać projekty, a eforowie kontrolowali całe życie publiczne.

Społeczeństwo dzieliło się na trzy grupy: na górze Spartiaci (pełnoprawni obywatele), w środku periojkowie (kupcy i rzemieślnicy bez praw politycznych), a na dole heloci - niewolni chłopi bez jakichkolwiek praw.

VIII-VII wiek p.n.e. to okres wojen meseńskich, gdy Sparta pobiła sąsiednią polis i utworzyła Związek Peloponeski.

Zapamiętaj: W Sparcie było tylko około 8-10 tysięcy pełnoprawnych obywateli na kilkaset tysięcy mieszkańców!