Historia Bliskiego Wschodu i Afryki po II wojnie światowej – Poznać przeszłość 4

Powstanie Izraela i konflikty bliskowschodnie

Proklamacja niepodległego Izraela 14 maja 1948 roku to moment, który na zawsze zmienił mapę Bliskiego Wschodu. Państwa arabskie nie uznały tego faktu i natychmiast rozpoczęły działania zbrojne. Pierwszym premierem został Dawid Ben Gurion z Płońska, reprezentujący lewicową Partię Pracy.

Kryzys sueski w 1956 roku wybuchł, gdy prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser znacjonalizował Kanał Sueski. To był tylko początek serii konfliktów, które wstrząsnęły regionem. Wojna Sześciodniowa w 1967 roku pokazała przewagę militarną Izraela.

Najważniejszym konfliktem była wojna Jom Kippur w 1973 roku, gdy armie arabskie zaatakowały Izrael w najważniejsze żydowskie święto. Skutkiem tej wojny był globalny kryzys paliwowy - państwa arabskie radykalnie podniosły ceny ropy, protestując przeciw zachodniej pomocy dla Izraela.

Ciekawostka: Kibuce to zmilitaryzowane spółdzielnie produkcyjne, które do dziś funkcjonują w Izraelu jako unikalna forma organizacji społecznej.

Rewolucja islamska w Iranie

Szach Reza Pahlavi rządził Iranem od 1941 roku z poparciem USA, ale jego prozachodnie reformy społeczne wywołały niezadowolenie. Muzułmańscy fundamentaliści wykorzystali ten gniew społeczny.

W 1979 roku doszło do krwawej rewolucji islamskiej, która obaliła monarchię. Władzę przejęli fanatyczni szyici z ajatollahem Ruhollahem Chomejnim na czele. Iran stał się republiką islamską rządzoną prawem Koranu.

To doprowadziło do wojny iracko-irańskiej w 1980 roku między szyickim Iranem a świeckim Irakiem Saddama Husajna. Konflikt był długotrwały i krwawy, rujnując oba kraje. Szyityzm to mniejszościowy odłam islamu, którego wyznawcy są prześladowani przez większość sunnicką.

Ważne: Rewolucja irańska zmieniła równowagę sił w regionie i wpłynęła na współczesne konflikty na Bliskim Wschodzie.

Walka o niepodległość w Afryce Północnej

Powstanie w Algierii w 1954 roku to przykład determinacji w walce o wolność. Front Wyzwolenia Narodowego rozpoczął 8-letnią walkę przeciwko francuskiemu panowaniu. Konflikt był tak poważny, że przyczynił się do powrotu generała Charles'a de Gaulle'a do władzy we Francji.

De Gaulle jako prezydent ogłosił w 1961 roku referendum w Algierii. Harkiści - lojalni wobec Francji Algierczycy - znaleźli się w trudnej sytuacji po uzyskaniu niepodległości.

Rok 1960 nazwano Rokiem Afryki - aż 17 państw ogłosiło wtedy niepodległość! W latach 1950-1980 powstało tam łącznie 48 nowych państw.

Pamiętaj: Szybka dekolonizacja Afryki często nie uwzględniała podziałów etnicznych, co prowadziło do późniejszych konfliktów.

Apartheid w Republice Południowej Afryki

Republika Południowej Afryki (RPA) była zdominowana przez dwie grupy białej ludności: Burów-Afrykanerów (potomków Holendrów) i przybyszy z Wysp Brytyjskich. W 1961 roku kraj przekształcił się z dominium brytyjskiego w republikę.

Polityka apartheidu (segregacji rasowej) uprzywilejowywała białą ludność, która miała wyłączne prawa wyborcze. Bantustany to były formalnie niepodległe państewka, gdzie planowano przesiedlić całą czarnoskórą ludność.

Nelson Mandela, prawnik i przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego, sprzeciwiał się tej polityce. W 1960 roku został skazany na dożywocie, ale wyszedł z więzienia w 1989 roku. W 1993 roku wraz z prezydentem Fryderykiem de Klerkiem otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.

Inspiracja: Historia Mandeli pokazuje, jak determinacja i wiara w sprawiedliwość mogą pokonać nawet najokrutniejszy system.

Krwawe konflikty w Afryce

Linie graniczne często nie uwzględniały podziałów etnicznych, więc w jednym kraju zamieszkiwały wrogie sobie plemiona. Prowadziło to do tragicznych konfliktów.

W Nigerii chrześcijańska prowincja Biafra próbowała odłączyć się od muzułmańskiej większości. Separatyści ponieśli klęskę, a w wyniku masakr i klęski głodu zginął około milion mieszkańców.

W Kongu pierwszy premier Patrice Lumumba skłaniał się ku współpracy z ZSRS. Belgowie doprowadzili do buntu w najbogatszej prowincji Katanga. Konflikt zakończyła dopiero interwencja wojsk ONZ w 1963 roku.

Lekcja z historii: Konflikty w Kongu i Nigerii pokazują, jak trudne było budowanie stabilnych państw po okresie kolonialnym.

Organizacja Jedności Afryki i Ruch Państw Niezaangażowanych

Wydarzenia w Kongu stały się impulsem do powołania w 1963 roku Organizacji Jedności Afryki. Jej celem było rozstrzyganie konfliktów między państwami afrykańskimi i przeciwdziałanie ingerencji dawnych metropolii oraz supermocarstw w wewnętrzne sprawy Afryki.

Państwa trzeciego świata to kraje, które starały się zachować neutralność w czasie zimnej wojny. W 1955 roku powołały Ruch Państw Niezaangażowanych, inspirowany koncepcją Mahatmy Gandhiego i Kartą Narodów Zjednoczonych.

Ten ruch pokazał, że nowe państwa nie chciały być pionkami w grze supermocarstw, lecz samodzielnie kształtować swoją przyszłość.

Współczesność: Idee Ruchu Państw Niezaangażowanych są nadal aktualne - wiele krajów stara się zachować równowagę między wielkimi mocarstwami.