Narodziny państwa polskiego

Wszystko zaczęło się od Słowian, którzy w V-VI wieku zamieszkiwali tereny Polski. Żyli w plemionach, a o ważnych sprawach decydowali wspólnie na wiecach. Każde plemię miało swój gród z księciem i drużyną wojowników.

Z czasem silniejsze plemiona zaczęły podporządkowywać sobie słabszych sąsiadów. Tak właśnie zrobili Polanie z Wielkopolski, których głównym grodem było Gniezno. W IX wieku władzę wśród Polan przejął ród Piastów. Według legendy pochodzili oni od zwykłego rolnika o imieniu Piast!

Pierwszym w pełni historycznym władcą Polski był Mieszko I, który zaczął rządzić około 960 roku. Podbijał kolejne plemiona, budował grody i systematycznie powiększał swoje państwo. W 966 roku przyjął chrzest, co było przełomowym wydarzeniem dla Polski.

Ciekawostka! Jednym z pierwszych grodów Piastów był Ostrów Lednicki - wyspa na szlaku z Gniezna do Poznania. Znajdował się tam książęcy pałac, kaplica i wały obronne. Być może właśnie tam Mieszko przyjął chrzest!

Panowanie Bolesława Chrobrego

Po śmierci Mieszka I w 992 roku władzę przejął jego syn - Bolesław Chrobry. Na początku jego rządów do Polski przybył biskup Wojciech, który chciał nawrócić pogańskich Prusów. Bolesław pomógł mu zorganizować wyprawę, ale misja zakończyła się tragicznie - Wojciech zginął z rąk Prusów w 997 roku.

Ta śmierć przyniosła jednak ważne korzyści dla Polski. Bolesław wykupił ciało Wojciecha (płacąc za nie tyle złota, ile ważyło!) i pochował je w Gnieźnie. Wkrótce Wojciech został ogłoszony świętym. Posiadanie relikwii świętego umożliwiło utworzenie w Polsce arcybiskupstwa!

W 1000 roku odbył się słynny zjazd gnieźnieński. Cesarz Otton III przybył do grobu św. Wojciecha i uznał niezależność polskiego Kościoła. Obdarzył też Bolesława tytułem "współpracownika cesarstwa" i podarował mu swój diadem - symbol władzy.

Bolesław prowadził też liczne wojny. Przez 14 lat (1004-1018) walczył z cesarzem Henrykiem II. W 1025 roku jako pierwszy władca Polski koronował się na króla. Wkrótce potem zmarł, a potomni nazwali go "Chrobrym", czyli dzielnym i walecznym.

Upadek i odbudowa państwa

Po śmierci Chrobrego tron objął jego syn Mieszko II. Niestety, nie potrafił utrzymać potęgi państwa. W 1031 roku wspólny atak Niemiec i Rusi zmusił go do ucieczki z kraju. Choć później wrócił na tron, musiał uznać zwierzchność cesarza i stracił koronę królewską.

W Polsce wybuchły bunty. Ludzie byli zmęczeni płaceniem wysokich danin na utrzymanie władcy, wojska i Kościoła. Buntownicy mordowali duchownych i niszczyli kościoły. Po śmierci Mieszka II jego syn Kazimierz musiał uciec z kraju. Był to prawdziwy upadek państwa polskiego.

Sytuację uratował Kazimierz Odnowiciel, który z pomocą cesarza powrócił do kraju i stopniowo przywrócił porządek. Przeniósł stolicę do Krakowa i odbudował struktury państwowe.

Po Kazimierzu władzę objął jego syn - Bolesław Śmiały. Był świetnym władcą, który organizował liczne wyprawy wojenne i umocnił pozycję Polski. W 1076 roku koronował się na króla. Niestety, jego rządy zakończyły się tragicznie. W 1079 roku doszło do konfliktu między królem a biskupem krakowskim Stanisławem, w wyniku którego król skazał biskupa na śmierć. To wywołało bunt poddanych, a Bolesław musiał uciekać z kraju.

Uwaga! Do dziś historycy spierają się o przyczyny konfliktu między Bolesławem Śmiałym a biskupem Stanisławem. To jedna z największych zagadek polskiej historii!

Bolesław Krzywousty i jego testament

Po ucieczce Bolesława Śmiałego władzę objął jego brat - Władysław Herman. Nie był zbyt silnym władcą i nie koronował się na króla. Po jego śmierci tron odziedziczyło dwóch synów: Zbigniew i Bolesław Krzywousty.

Bracia nie potrafili rządzić zgodnie. Bolesław, bardziej wojowniczy i ambitny, w końcu pokonał Zbigniewa i wygnał go z kraju. To sprowokowało interwencję cesarza Henryka V, który w 1109 roku najechał Polskę. Bolesław zastosował sprytną taktykę - nękał wojska niemieckie małymi atakami, zamiast stawać do otwartej bitwy. Cesarz musiał się wycofać!

Bolesław Krzywousty okazał się świetnym władcą - odzyskał Pomorze i umocnił granice państwa. Miał jednak pięciu synów i martwił się o przyszłość kraju po swojej śmierci. Dlatego w 1138 roku, tuż przed śmiercią, wydał słynny testament.

W testamencie wprowadził zasadę senioratu - najstarszy z rodu (senior) miał sprawować władzę zwierzchnią nad całym państwem. Pozostali książęta otrzymywali własne dzielnice, ale musieli być posłuszni seniorowi. Niestety, ten plan nie zadziałał tak, jak Bolesław zamierzał. Po jego śmierci Polska weszła w okres rozbicia dzielnicowego, który trwał prawie 200 lat!

Zapamiętaj! Testament Krzywoustego miał zapobiec walkom o władzę, ale paradoksalnie doprowadził do rozbicia jedności państwa polskiego.