Historia wielkiego kryzysu: Dział 6

Skutki I wojny światowej i hiperinflacja

Wyobraź sobie, że chleb kosztuje rano 10 złotych, a wieczorem już 50 - tak właśnie wyglądała hiperinflacja po I wojnie światowej. Europa była kompletnie zniszczona: miliony młodych mężczyzn nie wróciły z wojny, gospodarki leżały w gruzach, a grypa hiszpanka zabiła kolejne 50 milionów ludzi.

Niemcy miały największy problem - reparacje wojenne z traktatu wersalskiego były tak wysokie, że w 1923 roku ich gospodarka kompletnie się załamała. Rząd drukował coraz więcej pieniędzy, przez co ich wartość spadała nawet o miliony procent! Ludzie dosłownie wozili pieniądze w taczках, żeby kupić podstawowe produkty.

Na szczęście USA udzieliły pożyczek i pomogły rozłożyć spłaty na dłuższy czas. Dzięki temu Europa mogła w końcu złapać oddech i zacząć się odbudowywać.

Pamiętaj: Hiperinflacja oznacza, że pieniądze tracą wartość błyskawicznie - oszczędności znikają praktycznie z dnia na dzień!

Złote lata dwudzieste i początek wielkiego kryzysu

Po opanowaniu hiperinflacji przyszły "złote lata dwudzieste" - gospodarka świata kwitła! W USA rozwijał się przemysł motoryzacyjny, wszyscy kupowali akcje, a ich ceny rosły w niebogłosy. Niemcy otrzymywały kredyty z Ameryki i wszystko wydawało się super.

Ale był jeden problem - powstała bańka kredytowa. Ludzie inwestowali w firmy bez solidnych podstaw finansowych, wierząc, że akcje będą rosły w nieskończoność. Nikt nie przewidywał, co się stanie, gdy ta bańka pęknie.

I pękła. W 1929 roku na Wall Street rozpoczęła się panika - ceny akcji spadały jak szalone, firmy i banki bankrutowały jeden za drugim. Wielki Kryzys rozprzestrzenił się z USA na cały świat błyskawicznie.

W Niemczech produkcja przemysłowa spadła o połowę, bezrobocie sięgało niebotycznych rozmiarów. Rolnicy nie mogli sprzedać swoich produktów, bo ceny dramatycznie spadły.

Ważne: Ten kryzys był tak poważny, że doprowadził do upadku demokracji w Niemczech i dojścia Hitlera do władzy!

New Deal i wyjście z kryzysu

W 1933 roku prezydent Franklin D. Roosevelt wprowadził rewolucyjny program New Deal, oparty na teoriach ekonomisty Johna Keynesa. Była to kompletna zmiana podejścia - zamiast czekać, aż rynek sam się naprawi, państwo aktywnie interweniowało w gospodarkę.

Keynesizm zakładał, że w czasie kryzysu państwo powinno wydawać pieniądze (nawet kosztem deficytu budżetowego) na roboty publiczne. Roosevelt wprowadził zasiłki dla bezrobotnych, ubezpieczenia społeczne, płacę minimalną i programy budowy autostrad - wszystko po to, żeby ludzie mieli pracę i pieniądze do wydania.

Co najważniejsze - w przeciwieństwie do krajów totalitarnych, przedsiębiorstwa w USA pozostały prywatne. Interwencjonizm państwowy nie oznaczał zniszczenia kapitalizmu, tylko jego "uzdrowienie".

Efekt? USA szybko wyszło z kryzysu, podczas gdy w krajach rolniczych jak Polska kryzys trwał aż do 1935 roku.

Ciekawostka: Roosevelt był niepełnosprawny i poruszał się na wózku inwalidzkim, ale udało mu się zostać najdłużej urzędującym prezydentem w historii USA!