Od oligarchii do demokracji - jak Ateny zmieniały swój ustrój

Na początku w Atenach rządziła oligarchia - władza należała do kilku bogatych rodów. Corocznie wybierano 10 archontów, którzy po roku stawali się członkami areopagu - rady pilnującej przestrzegania praw.

W II połowie VI wieku p.n.e. Grecja przeżywała głęboki kryzys społeczny. Ubodzy mieszkańcy, którzy nie mogli spłacać długów, stawali się niewolnikami i byli sprzedawani przez bogatych właścicieli ziemskich.

Drakon w 621 r. p.n.e. podjął pierwszą próbę reform, ale jego prawa były tak surowe, że do dziś mówimy o "drakonowskich karach". Prawdziwe zmiany przyniósł Solon w 594 r. p.n.e. - umorzył długi, zlikwidował niewolnictwo za długi i wykupił sprzedanych obywateli.

💡 Ciekawostka: Solon podzielił obywateli na klasy majątkowe - tylko bogaci mogli sprawować urzędy, ale wszyscy obywatele otrzymali prawo uczestniczenia w zgromadzeniu ludowym.

Po Solonie władzę przejął tyran Pizystrat, który rządził samodzielnie, ale dbał o rozwój miasta i budowę wspaniałych budowli.

Klejstenes - ojciec demokracji i funkcjonowanie systemu

Po upadku tyranii w 508 r. p.n.e. Klejstenes przeprowadził reformy, które dały początek demokracji ateńskiej. Podzielił kraj na 10 jednostek administracyjnych zwanych filami i utworzył Radę Pięciuset.

Klejstenes wprowadził też ostracyzm - procedurę, która pozwalała obywatelom "ocenić" swoich przywódców. Na ostrakoniach (skorupkach naczyń) pisano imię polityka, który musiał na 10 lat opuścić Ateny.

Najważniejszymi instytucjami demokracji były: Zgromadzenie Ludowe (eklezja), gdzie omawiano wszystkie ważne decyzje, Rada 500 przygotowująca obrady, oraz Sąd Ludowy (heliaja) z 6000 ławnikami.

Strategowie dowodzili armią i flotą - wybierano ich co roku po jednym z każdej fili. W przeciwieństwie do innych urzędów, urząd stratega można było sprawować wielokrotnie.

💡 Ważne: Prawo głosu mieli tylko pełnoletni mężczyźni-obywatele, co stanowiło około 10% populacji Aten.

Ateny osiągnęły też sukcesy w filozofii, matematyce, geografii, architekturze, rzeźbie, malarstwie wazowym i stworzyły teatr oraz igrzyska olimpijskie.