Geneza powstania listopadowego

Rządy wielkiego księcia Konstantego to był prawdziwy koszmar dla Polaków. Książę traktował każdą próbę korzystania z konstytucji jako zdradę i opierał swoją władzę na donosicielstwie oraz tajnej policji.

Generał Józef Zajączek ślepo wykonywał rozkazy cara jako jego przedstawiciel w Królestwie. W 1819 roku wprowadził cenzurę prasy, co dodatkowo wzbudziło niepokój wśród społeczeństwa.

W obliczu tej trudnej sytuacji wykształciły się trzy główne postawy. Postawa lojalnościowa (jak gen. Zajączek czy minister oświecenia Stanisław Grabowski) oznaczała ślepe posłuszeństwo wobec władz. Aktywność dla dobra narodu reprezentował książę Franciszek Ksawery Lubecki, który starał się poprawić sytuację w ramach istniejącego systemu.

💡 Pamiętaj: Już w tym okresie rozwijała się działalność spiskowa wśród studentów, młodzieży i podchorążych - to oni później zainicjują powstanie.

Opozycja legalna i tajne związki

Kaliszanie - czyli liberalna opozycja parlamentarna z województwa kaliskiego - prowadzili walkę o prawa konstytucyjne. Na czele stanęli bracia Wincenty i Bonawentura Niemojowscy, którzy popierali monarchię konstytucyjną i domagali się podstawowych wolności.

Ostro krytykowali cenzurę i domagali się, żeby odpowiedzi cara na zarzuty były przedstawiane sejmowi. Niestety, w 1825 roku zniesiono prawo zwoływania sejmu, co zamknęło drogę legalnej opozycji.

Tajne związki to była odpowiedź na represje. W 1819 roku Walerian Łukasiński założył Wolnomularstwo Narodowe, które miało krzewić postawy patriotyczne we wszystkich trzech zaborach. Po jego aresztowaniu w 1822 roku przywództwo przejął Seweryn Krzyżanowski.

Towarzystwo Patriotyczne (1821) zrzeszało wojskowych, urzędników i ziemian. Ich cel był jasny: odbudowa Polski w granicach przedrozbiorowych i przestrzeganie konstytucji.

💡 Ważne: Słynne słowa Mikołaja I "Nieszczęśni, ocalili winnych, lecz zgubili ojczyznę" pokazują, jak car postrzegał polskie dążenia niepodległościowe.

Bezpośrednim impulsem do powstania było spiski podchorążych z Warszawskiej Szkoły Podchorążych Piechoty pod wodzą porucznika Piotra Wysockiego. Gdy policja wpadła na trop spiskówców w 1830 roku, rozpoczęły się aresztowania, które zmusiły spiskowców do przyspieszenia planów wybuchu powstania.