Ustroje polityczne Sparty i Aten

Sparta była państwem oligarchicznym - rządziła niewielka grupa uprzywilejowanych ludzi. Geruzja, czyli rada starszych, składała się z 28 radców plus 2 królów, wszyscy musieli mieć co najmniej 60 lat. To oni przygotowywali projekty praw i byli najwyższym sądem w sprawach karnych.

Helioci to niewolni chłopi, którzy uprawiali ziemię należącą do spartiatów. Według tradycji twórcą spartańskiego ustroju był Likurg.

W Atenach działała Heliaja - sąd, który rozstrzygał spory majątkowe, umowy handlowe i oskarżenia przeciwko urzędnikom. Ten system był bardziej demokratyczny niż spartański.

💡 Pamiętaj: Oligarchia to rządy nielicznych, a demokracja to rządy ludu - te dwa systemy były główną różnicą między Spartą a Atenami.

Wielkie postacie i reformy

Agoge to spartański system wychowania, w którym młodzi arystokraci przygotowywali się do służby państwowej. W Atenach natomiast Solon wprowadził rewolucyjne zmiany - podzielił mieszkańców na klasy majątkowe i przeprowadził reformy ustrojowe.

Temistokles to ateński strateg, który doprowadził do zwycięstwa Greków w bitwie pod Salaminą. Dzięki niemu port Pireus stał się główną bramą morską Aten.

Filip II Macedoński pokonał Greków w bitwie pod Cheroneą i utworzył Związek Koryncki. Perykles wprowadził reformy sądownictwa, które stworzyły podstawy demokracji ateńskiej i wzmocniły pozycję Aten w Grecji.

💡 Ciekawostka: Strategowie w czasach Peryklesa otrzymywali wynagrodzenie za swoją służbę - to była jedna z pierwszych form "pensji" dla polityków!

Periodyzacja i kolonizacja

Wieki ciemne (XII-IX w. p.n.e., 1150-750 r.p.n.e.) to okres po upadku cywilizacji mykeńskiej. Wcześniej wyróżniamy okresy: grobów szybowych $1700-1450$, grobów kamiennych $1450-1365$ i grobów palowych $1365-1225$.

Klejstenes przeprowadził reformy społeczne, przypisując obywateli do dziesięciu fyl (grup terytorialnych). Wprowadził też ostracyzm - wykluczanie niebezpiecznych polityków z miasta.

Wielka Kolonizacja powstała przez przeludnienie Grecji i brak ziem uprawnych. Grecy zakładali nowe miasta nad całym Morzem Śródziemnym. Igrzyska olimpijskie odbywały się ku czci Zeusa i jednoczyły wszystkich Greków.

Tales z Miletu twierdził, że "wszystko powstało z wody" - to początek greckiej filozofii!

💡 Zapamiętaj: Wielka Kolonizacja to jak "grecka emigracja zarobkowa" - szukali nowych ziem, bo w Grecji było za ciasno!

Filozofowie i wielkie konflikty

Sokrates uczył, że najważniejsze to poszukiwanie prawdy i poznanie dobra - zło wynika z niewiedzy. Zenon z Kition twierdził, że szczęśliwe życie to życie zgodne z naturą, bez poddawania się emocjom.

Związek Morski (478 r.p.n.e.) to przymierze kilkuset poleis przeciwko Persom, w którym dominowały Ateny. Pokój Nikiasza (421 r.p.n.e.) miał zakończyć wojnę peloponeską, ale nie trwał długo.

Bitwa pod Leuktrami (371 r.p.n.e.) to moment, gdy Teby pokonały "niezwyciężoną" Spartę. Aleksander Macedoński po śmierci ojca podbił Persję i dotarł aż do Indii. Grecy z Azji Mniejszej uważali go za wyzwoliciela.

💡 Ważne: Aleksander w 13 lat stworzył największe imperium starożytnego świata - od Grecji po Indie!

Sztuka i cuda świata

Grecka rzeźba charakteryzowała się przedstawianiem głównie bogów, zachowaniem symetrii i harmonii. Myron to jeden z najsławniejszych rzeźbiarzy starożytnych.

Siedem cudów starożytnego świata to: piramidy w Gizie, wiszące ogrody Semiramidy, świątynia Artemidy w Efezie, posąg Zeusa w Olimpii, mauzoleum w Halikarnasie, Kolos Rodyjski i latarnia morska w Aleksandrii.

Posąg Zeusa w Olimpii wykonał Fidiasz w V w. p.n.e. - była to jedna z najwspanialszych rzeźb starożytności.

Słynne sentencje: Horacy - "Carpe diem" (chwytaj dzień), Sokrates - "Scio me nihil scire" (wiem, że nic nie wiem).

💡 Pamiętaj: Z siedmiu cudów świata dziś istnieją tylko piramidy w Gizie!

Porządki architektoniczne i epoka hellenistyczna

Heraklit z Efezu głosił "Panta rhei" - wszystko płynie, wszystko się zmienia. To podstawa jego filozofii o ciągłych przemianach.

Kolejność bitew Aleksandra: Cheronea (338 r.p.n.e.), Granikos (334), Issos (333), Gaugamela (331). Każda z nich przybliżała go do opanowania całego znanego świata.

Porządki architektoniczne w Grecji to: dorycki (najstarszy i najsurowszy), joński (z charakterystycznymi wolutami) i koryncki (najbogatszy, z liśćmi akantu).

Epoka hellenistyczna to okres po podbojach Aleksandra, kiedy kultura grecka rozprzestrzeniła się na ogromnym terytorium. "Mówić lakonicznie" znaczy mówić krótko - od Spartanów z Lakonii!

💡 Ciekawostka: "Węzeł gordyjski" to do dziś określenie skomplikowanego problemu - Aleksander rozciął go mieczem zamiast rozwiązywać!