Historia dla klasy 4: Rozdział 3

Złoty Wiek i pierwsze wybory króla

Czy wiesz, że XVI wiek to był najlepszy okres w całej historii Polski? Jagiellonowie rządzili wtedy naszym krajem, a ostatnim z nich był Zygmunt II August. Po jego śmierci wszystko się zmieniło - odtaj każdego króla wybierała szlachta.

Pierwszym wybranym władcą został Stefan Batory w 1576 roku. Jego najlepszym przyjacielem i pomocnikiem był Jan Zamoyski, który został kanclerzem i hetmanem (czyli dowódcą wojska). W latach 1577-1582 Polska wygrała wojnę z carską Rosją!

Za swoją wierną służbę Zamoyski dostał od króla wiele ziem i bogactw. W 1580 roku założył piękne miasto Zamość wzorowane na włoskich miastach. Później, w 1594 roku, otworzył tam Akademię Zamojską - swoją własną uczelnię!

Ciekawostka: Zamość nazywany jest "Padwą Północy" ze względu na swoje włoskie wzorce architektoniczne!

Wiek wojen i Potop Szwedzki

XVII wiek to była prawdziwa katastrofa dla Polski - dlatego nazywa się go wiekiem wojen. Nasz kraj walczył jednocześnie z Rosją, Szwecją i Turcją. Najgorszym wrogiem była Szwecja, która chciała panować na Bałtyku.

Najbardziej dramatyczna była wojna z lat 1655-1660, zwana Potopem Szwedzkim. Szwedzi tak szybko zajęli cały kraj, że wielu polskich szlachciców się im poddało! Walczyli tylko chłopi, mieszczanie i wierna królowi armia pod dowództwem Stefana Czarnieckiego.

Najsłynniejszą bitwą była obrona Częstochowy w 1655 roku. Klasztor na Jasnej Górze bronił dzielny przeor Augustyn Kordecki. Wojna skończyła się dopiero w 1660 roku pokojem w Oliwie.

Pamiętaj: Potop Szwedzki to jedna z najważniejszych dat w historii Polski - 1655-1660!

Jan III Sobieski ratuje Europę

W 1683 roku ogromna turecka armia (ponad 100 tysięcy żołnierzy!) otoczyła Wiedeń - stolicę Austrii. Dowodził nią wielki wezyr Kara Mustafa. Cesarz Austrii poprosił o pomoc polskiego króla Jana III Sobieskiego.

12 września 1683 roku nastąpiła jedna z najważniejszych bitew w historii świata! Polski król ze swoją armią, w tym słynną husarią, pokonał Turków, którzy musieli uciekać. To zwycięstwo zatrzymało pochód wojsk tureckich na Europę.

Husaria była uzbrojona w: długie kopie (do 5 metrów!), hełmy, charakterystyczne skrzydła przyczepione do pleców lub siodła, szable, koncerze i pistolety. To była najlepsza kawaleria na świecie!

Niestety, wszystkie te wojny XVII wieku przyniosły Polsce straszliwe skutki: utratę ziem, zniszczenie miast, zmniejszenie liczby ludności i kradzież dzieł sztuki.

Ciekawostka: Skrzydła husarii miały straszić konie wroga i pokazywać potęgę polskich wojowników!

Rozbiory Polski i Konstytucja 3 Maja

W 1764 roku królem został Stanisław August Poniatowski. Jego czasy stanisławowskie to okres rozwoju szkolnictwa, kultury i sztuki. Niestety, kryzys po wojnach doprowadził do katastrofy.

W 1772 roku nastąpił pierwszy rozbiór Polski dokonany przez Rosję, Prusy i Austrię. Próbą ratowania kraju było uchwalenie Konstytucji 3 Maja w 1791 roku - pierwszej takiej konstytucji w Europie!

Niestety, w 1793 roku nastąpił drugi rozbiór dokonany przez Rosję i Prusy. Polacy, bojąc się kolejnego rozbioru, postanowili walczyć.

W 1794 roku wybuchło powstanie kościuszkowskie pod dowództwem Tadeusza Kościuszki. Na Rynku w Krakowie złożył on przysięgę całemu narodowi. Kosynierzy (chłopi z kosami) wygrali bitwę pod Racławicami, ale gdy do Rosjan dołączyły wojska pruskie, Polacy przegrali pod Maciejowicami.

Ważne: Konstytucja 3 Maja to druga konstytucja na świecie po amerykańskiej!

Legiony Polskie i powstanie styczniowe

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku nasz kraj zniknął z mapy Europy na 123 lata! Wielu patriotów wyjechało do Francji, między innymi generał Jan Henryk Dąbrowski i Józef Wybicki.

W 1797 roku we Włoszech powstały Legiony Polskie dowodzone przez Dąbrowskiego. To były nie tylko oddziały wojskowe - odbywały się tam lekcje pisania, czytania i patriotyzmu. Józef Wybicki stworzył dla żołnierzy "Pieśń Legionów Polskich", później nazwaną "Mazurkiem Dąbrowskiego" - naszym przyszłym hymnem!

W zaborze rosyjskim, gdy Rosjanie przeprowadzili "brankę" (zabieranie młodych Polaków do wojska), w 1863 roku wybuchło powstanie styczniowe. Jego dyktatorem został Romuald Traugutt, który zarządzał powstaniem z Warszawy.

W 1864 roku Traugutt został zdradzony, aresztowany i skazany na śmierć. Powstanie upadło, a Rosjanie okrutnie karali powstańców - aresztowali ich, zabijali lub wywozili na Syberię.

Pamiętaj: "Mazurek Dąbrowskiego" przez ponad 200 lat był symbolem nadziei na odzyskanie niepodległości!

Maria Skłodowska-Curie - polska noblistka

Maria Skłodowska w wieku 24 lat została pierwszą kobietą, która zdała egzaminy na studia z fizyki i matematyki na paryskim uniwersytecie Sorbona. To było coś niesamowitego w tamtych czasach!

Po ślubie z Piotrem Curie rozpoczęli wspólne badania naukowe. Razem odkryli dwa nieznane pierwiastki chemiczne: polon (nazwany na cześć Polski!) i rad, który wytwarza promieniowanie używane do leczenia raka.

W 1903 roku otrzymała razem z mężem nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W 1906 roku została pierwszą kobietą-profesorem na Sorbonie. W 1911 roku ponownie dostała nagrodę Nobla, tym razem z chemii! Zmarła w 1934 roku jako jedna z najsławniejszych Polek w historii.

Maria Skłodowska-Curie to jedyna osoba na świecie, która otrzymała nagrody Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauki. Pokazała całemu światu, że Polacy potrafią dokonywać wielkich odkryć nawet wtedy, gdy ich kraj nie istniał na mapie.

Niesamowite: Maria Skłodowska-Curie to jedyna osoba, która wygrała Nobla w dwóch różnych dziedzinach!