ZSRS po II wojnie światowej

Po wojnie Związek Radziecki znacznie powiększył swoje terytorium. Wcielił Litwę, Łotwę, Estonię, wschodnie kresy Polski, Ruś Zakarpacką oraz Besarabię. Co więcej, podporządkował sobie całą Europę Środkowo-Wschodnią, tworząc strefę wpływów.

Na wcielonych terenach prowadzono brutalną sowietyzację i wyniszczano lokalne elity. W krajach bloku wschodniego (tzw. demoludach) wprowadzono system charakteryzujący się: ateizmem, monopartyjnością, masowymi aresztowaniami, nacjonalizacją przemysłu, kolektywizacją rolnictwa i indoktrynacją. Władze komunistyczne stworzyły rozbudowany aparat represji, ograniczały wyjazdy na Zachód i reglamentowały towary.

Kraje podporządkowane ZSRS (Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria i NRD) utworzyły w 1949 r. Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), a w 1955 r. Układ Warszawski - wojskowy sojusz pod sowieckim przywództwem.

⚠️ Pamiętaj! Wszystkie kraje bloku wschodniego miały narzucone z Moskwy wzorce polityczne, gospodarcze i społeczne - żaden aspekt życia nie pozostawał bez kontroli.

Odwilż w bloku wschodnim

Po śmierci Stalina w 1953 r. władzę w ZSRS przejął Nikita Chruszczow. W 1956 r. podczas XX Zjazdu KPZS wygłosił tajny referat krytykujący Stalina, co dało początek odwilży politycznej. Rozpoczęto destalinizację - zrezygnowano z terroru jako metody rządzenia, ogłoszono amnestię dla więźniów i złagodzono cenzurę.

Powstanie węgierskie 1956

23 października 1956 r. na Węgrzech wybuchło powstanie przeciwko sowieckiej dominacji. Na czele rządu stanął Imre Nagy, który wprowadził demokratyczne reformy i zapowiedział wyjście Węgier z Układu Warszawskiego.

Powstanie zostało brutalnie stłumione przez wojska sowieckie 4 listopada 1956 r. W wyniku walk zginęło 2 tysiące Węgrów, a 200 tysięcy uciekło z kraju. Nagy został później skazany i powieszony. Organizacja Narodów Zjednoczonych wydała jedynie rezolucję, uznając powstanie za wewnętrzną sprawę bloku wschodniego.

Polityka odprężenia i zimna wojna

Po objęciu władzy Chruszczow dążył do poprawy stosunków międzynarodowych. Ta polityka odprężenia miała na celu umocnienie jego pozycji oraz zmniejszenie napięcia między Wschodem a Zachodem. W jej ramach zakończył konflikt w Korei, zawarł porozumienie z Jugosławią i uwolnił niemieckich jeńców wojennych.

Niestety, okres odprężenia skończył się 1 maja 1960 r., gdy nad terytorium ZSRS zestrzelono amerykański samolot szpiegowski U-2. To wydarzenie ponownie zaostrzyło relacje między mocarstwami.

Żelazna kurtyna to termin wprowadzony przez brytyjskiego premiera Winstona Churchilla w 1946 r. Opisywał on podział Europy na dwie strefy wpływów: demokratyczny Zachód i podporządkowany ZSRS Wschód. Ten podział stał się symbolem zimnej wojny - okresu napięć i rywalizacji między blokiem zachodnim pod przywództwem USA a blokiem wschodnim kierowanym przez ZSRS, który trwał od końca II wojny światowej do 1991 roku.

💡 Ciekawostka: Życie w komunizmie charakteryzowało się przymusową pracą, zakazem prywatnego rzemiosła i handlu, wprowadzeniem kartek żywnościowych oraz nacjonalizacją ziemi i przemysłu.

Codzienne życie w krajach komunistycznych różniło się drastycznie od zachodnich standardów. Państwo kontrolowało niemal każdy aspekt życia obywateli. Brakowało podstawowych towarów, a ludzie często musieli stać w długich kolejkach po żywność. Mimo oficjalnej propagandy o równości i dobrobycie, większość społeczeństwa żyła w trudnych warunkach materialnych.