Wojna domowa i czerwony terror

W Rosji w latach 1917-1922 szalała wojna domowa. Armia Czerwona (wojska bolszewików) walczyła z wieloma przeciwnikami - białymi wojskami carskimi, zbuntowanymi narodami, zagranicznymi wojskami i chłopami. Bolszewicy zwyciężyli, bo mieli aż kilka milionów dobrze zorganizowanych żołnierzy i jednolite dowództwo, a ich przeciwnicy byli skłóceni.

Bolszewicy wprowadzili czerwony terror, by złamać opór ludności. Czeka, czyli tajna policja polityczna, przeprowadzała masowe egzekucje i zakładała pierwsze łagry - obozy pracy przymusowej. W lipcu 1918 roku na rozkaz Lenina zamordowano cara Mikołaja II i całą jego rodzinę.

Warto zapamiętać! Wojna domowa kosztowała życie kilkanaście milionów ludzi. Zakończyła się utworzeniem nowego państwa - Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) w grudniu 1922 roku.

Pierwsze lata władzy radzieckiej

Jak poradzić sobie z gospodarką podczas wojny? Bolszewicy wprowadzili komunizm wojenny (1918-1921). Zakazali prywatnego handlu, zmuszali chłopów do oddawania zboża za darmo, a fabryki przejęło państwo. To pomogło wyżywić armię, ale zrujnowało gospodarkę - produkcja spadła o 85%, a ludzie głodowali.

Lenin widząc katastrofę zmienił kurs i w 1921 roku wprowadził Nową Politykę Ekonomiczną (NEP). Pozwolił na małe prywatne firmy i wolny handel. Chłopi zamiast oddawać wszystkie plony płacili podatek. To uratowało gospodarkę, chociaż było niezgodne z ideami komunizmu!

Ciekawostka! NEP był dla Lenina trudną decyzją - musiał odstąpić od swoich komunistycznych ideałów, by kraj nie upadł całkowicie. To pokazuje, jak nieskuteczne były czysto komunistyczne metody zarządzania gospodarką.

Kolektywizacja i uprzemysłowienie

Po śmierci Lenina w 1924 roku władzę przejął Józef Stalin - bezwzględny dyktator, który rządził ZSRR aż do 1953 roku. Jego celem było przekształcenie kraju w światową potęgę gospodarczą i militarną. Jak chciał to osiągnąć? Przez szybkie uprzemysłowienie!

Stalin zakończył NEP i wprowadził przymusową kolektywizację rolnictwa. Odbierał chłopom ziemię i tworzył kołchozy - państwowe gospodarstwa spółdzielcze. Bogatych gospodarzy (kułaków) wraz z rodzinami rozstrzeliwano lub zsyłano do łagrów. To doprowadziło do wielkiego głodu w latach 1932-1933, szczególnie na Ukrainie, w którym zmarło kilkanaście milionów ludzi.

Jednocześnie Stalin wprowadził centralne planowanie w postaci pięcioletnich planów. Stawiał na rozwój przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego. W ZSRR budowano fabryki, elektrownie i linie kolejowe, ale brakowało towarów codziennego użytku. Wielu robotników pracowało w ciężkich warunkach na Syberii, gdzie wydobywano surowce.

Zapamiętaj! Stalinowska industrializacja i kolektywizacja kosztowały miliony istnień ludzkich, ale uczyniły z ZSRR potęgę przemysłową. Była to modernizacja przeprowadzona ogromnym kosztem ludzkiego cierpienia.