Kozacy na Ukrainie i wojny z Turcją

Tereny Ukrainy, będące wschodnimi kresami Rzeczypospolitej, stały się ojczyzną Kozaków. Dzikie Pola przyciągały awanturników, zbiegów z dóbr magnackich, myśliwych i rybaków szukających wolności na niezamieszkałym dotąd terenie.

Definition: Kozacy to przybywający od XVI w. na tereny Dzikich Pól awanturnicy, zbiegowie z dóbr magnackich, myśliwi i rybacy szukający wolności na niezamieszkanym dotąd terenie.

Kozacy wyznawali zasady otwartości i równości. Na czas wypraw wybierali hetmana, który zyskiwał władzę absolutną. Z czasem zaczęła się wyodrębniać starszyzna kozacka.

Vocabulary: Rejestr kozacki - imienny spis Kozaków, którzy służyli w specjalnych oddziałach wojskowych.

Wojny polsko-tureckie w 17 wieku rozpoczęły się od wyprawy hetmana Stanisława Żółkiewskiego, który zginął podczas bitwy pod Cecorą w 1620 roku. Ta bitwa była jednym z kluczowych momentów w przebiegu wojny polsko-tureckiej.

Highlight: Na początku XVII w. rozpoczął się okres w historii Kozaków nazywany przez ukraińskich historyków heroiczną dobą Kozaczyzny. Hetmanem był wtedy Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny.

Bitwa pod Chocimiem 1621 była kolejnym ważnym wydarzeniem w konflikcie polsko-tureckim. Jej przyczyny obejmowały częste najazdy Kozaków na Turcję i Tatarów na Rzeczpospolitą.

Quote: "Pokój pod Chocimiem stał się pokojem wieczystym."

Skutki wojny polsko-tureckiej obejmowały utrzymanie granic państw bez zmian. Turcja zobowiązała się hamować najazdy Tatarów, a Polska - Kozaków. Jednak napięte stosunki i plany wojny trwały nadal.

W 1633 roku doszło do wtargnięcia oddziałów tatarskich. Stanisław Koniecpolski dogonił wojsko i pod Kamieńcem Podolskim pokonał znacznie liczniejsze siły przeciwnika, co było jednym z jego największych sukcesów.

Kozacy i konflikty z Imperium Osmańskim

Relacje polsko-tureckie w XVII wieku były skomplikowane i naznaczone licznymi konfliktami. Po zawarciu pokoju wieczystego w 1533 roku, stosunki między Rzeczpospolitą a Imperium Osmańskim początkowo układały się poprawnie. Jednak sytuacja zmieniła się, gdy Rzeczpospolita zaczęła bezpośrednio graniczyć z imperium osmańskim.

Highlight: Michał Waleczny jest uznawany za pierwszego władcę, któremu udało się zjednoczyć trzy historyczne ziemie dzisiejszej Rumunii: Wołoszczyznę, Mołdawię i Siedmiogród.

Hetman Jan Zamojski podjął interwencję nad Dunajem, uznając, że likwidacja księstw naddunajskich byłaby niekorzystna dla Rzeczypospolitej. Wojska Zamojskiego osadziły na tronie mołdawskim Jeremiego Mohyłę, co doprowadziło do starcia z Turkami pod Cecorą, zakończonego porozumieniem.

Vocabulary: Kondominium - kolonia lub inne terytorium zarządzane wspólnie przez dwa lub więcej państw.

W 1598 roku w Stambule zawarto układ, na mocy którego Mołdawia stała się polsko-tureckim kondominium. Jednak po śmierci Zamojskiego sułtan zmienił zdanie co do statusu Mołdawii, co doprowadziło do serii konfliktów znanych jako "awantury mołdawskie" polskich magnatów.

Example: Jeremi Mohyła wydał swoje córki za przedstawicieli magnackich rodów polskich, licząc na ich wsparcie.

Sytuacja w regionie zaostrzyła się, gdy w 1615 roku magnacka armia w pościgu za dotychczasowym hospodarem przekroczyła granicę turecką. W odpowiedzi Turcy obalili Mohyłów i w 1617 roku skierowali swoje oddziały na Rzeczpospolitą. Hetman Żółkiewski zastąpił im drogę pod Buszą.