Rządy Gomułki i mała stabilizacja

Władysław Gomułka objął władzę w PRL 21 października 1956 roku. Początki jego rządów, nazywane "odwilżą gomułkowską", przyniosły pewne złagodzenie polityki państwa. Uwolniono wielu więźniów politycznych i duchownych, przywrócono Katowicom historyczną nazwę, a oficerowie radzieccy opuścili polskie wojsko.

Okres "małej stabilizacji" charakteryzował się koncentracją na rozwoju przemysłu ciężkiego, szczególnie zbrojeniowego. Ludzie przestali żyć w ciągłym strachu przed bezpodstawnymi aresztowaniami, a władza wycofała się z masowej indoktrynacji ideologicznej. Był to również czas znaczącego rozwoju polskiej kultury.

Warto zapamiętać! Określenie "mała stabilizacja" doskonale oddaje charakter tego okresu - życie stało się nieco łatwiejsze w porównaniu do czasów stalinowskich, ale nadal dalekie od prawdziwej wolności i dobrobytu.

Na arenie międzynarodowej Polska zaczęła odgrywać większą rolę, a do najważniejszych wydarzeń tego okresu należą obchody Tysiąclecia Chrztu Polski w 1966 roku oraz podpisanie układu PRL-RFN o normalizacji wzajemnych stosunków 7 grudnia 1970 roku.

Sukcesy i problemy w epoce Gomułki

Polska kultura rozwijała się dynamicznie, czego najlepszym przykładem była Polska Szkoła Filmowa z twórcami takimi jak Andrzej Wajda, Andrzej Munk i Wojciech Jerzy Has. Pojawiły się również nowe środowiska opiniotwórcze, jak choćby tygodnik "Polityka".

Gospodarka początkowo koncentrowała się na rozwoju przemysłu ciężkiego, by w drugiej połowie lat 50. skupić się na unowocześnianiu przemysłu spożywczego i produkcji towarów konsumpcyjnych (sprzęt AGD, telewizory, motocykle). Z czasem jednak ponownie priorytetem stał się przemysł ciężki i zbrojeniowy, co doprowadziło do problemów z zaopatrzeniem - w sklepach brakowało żywności i artykułów gospodarstwa domowego.

Marzec 1968 roku przyniósł poważny kryzys polityczny. Po zwycięstwie Izraela w wojnie z krajami arabskimi w 1967 roku, ZSRR i jego satelici (w tym Polska) zerwali kontakty z państwem żydowskim. Gomułka zaczął podsycać nienawiść wobec Żydów, co doprowadziło do czystek antysemickich w partii, armii i instytucjach naukowych.

Uwaga! 8 marca 1968 roku na Uniwersytecie Warszawskim wybuchł wiec studencki, który stał się początkiem większych protestów młodzieży akademickiej w całym kraju.

Wydarzenia na Wybrzeżu - kres władzy Gomułki

W grudniu 1970 roku władze ogłosiły drastyczne podwyżki cen, które wywołały falę niezadowolenia w społeczeństwie. 14 grudnia 1970 roku rozpoczął się strajk w Stoczni Gdańskiej, który szybko rozszerzył się na inne zakłady pracy na Wybrzeżu.

Stoczniowcy domagali się zwiększenia wynagrodzeń, poprawy norm pracy oraz wycofania wprowadzonych zmian cenowych. Protesty przybrały formę demonstracji ulicznych, które doprowadziły do starć z milicją pod gmachem Komitetu Wojewódzkiego PZPR.

Reakcja władz była brutalna - użyto broni palnej przeciwko protestującym robotnikom, co doprowadziło do ofiar śmiertelnych. Te dramatyczne wydarzenia, znane jako Grudzień '70, stały się początkiem końca władzy Gomułki, który został zmuszony do ustąpienia z funkcji I sekretarza KC PZPR.

Zapamiętaj! Protesty Grudniowe na Wybrzeżu pokazały, że system komunistyczny w Polsce nie może funkcjonować bez poparcia klasy robotniczej - tej samej, w imieniu której teoretycznie sprawował władzę.