Kongres wiedeński i nowy porządek w Europie

Po klęsce Napoleona pod Lipskiem w 1813 roku i ostatecznej porażce pod Waterloo w 1815, Europa potrzebowała stabilizacji. Kongres wiedeński $1814-1815$ miał za zadanie przywrócić ład polityczny.

Kongres opierał się na trzech kluczowych zasadach. Restauracja oznaczała powrót dawnych monarchii, legitymizm głosił, że władza monarchów jest święta i nienaruszalna, a równowaga europejska miała zapobiec dominacji jednego państwa.

Najważniejsze zmiany to powrót Francji do granic sprzed rewolucji i likwidacja księstwa Warszawskiego. W jego miejsce powstało królestwo Polskie, wielkie księstwo poznańskie i rzeczpospolita krakowska.

Ciekawostka: "Sto dni Napoleona" to dokładnie tyle czasu, ile minęło od jego powrotu z wyspy Elby do klęski pod Waterloo!

Rewolucja przemysłowa zmienia świat

Rewolucja przemysłowa to przejście z produkcji ręcznej (manufaktury) do produkcji maszynowej w fabrykach. Wszystko zaczęło się od wynalezienia maszyny parowej w 1763 roku.

Główne przyczyny tej rewolucji to wzrost liczby ludności, wynalezienie maszyny parowej i migracja ludzi ze wsi do miast. Ludzie potrzebowali więcej towarów, a maszyny pozwalały je szybciej produkować.

Skutki były ogromne - powstał kapitalizm (kapitaliści to właściciele fabryk, robotnicy to proletariat). Nastąpiła urbanizacja, czyli szybki rozwój miast, ale też zanieczyszczenie powietrza.

Ważne: Anglia była pionierem - najszybciej rozwinął się tam przemysł włókienniczy, górniczy i hutniczy!

Jak działała maszyna parowa

Maszyna parowa była sercem rewolucji przemysłowej. W palenisku spalano drewno lub węgiel, podgrzewając wodę w kotle, który wytwarzał parę wodną.

Para wodna trafiała do cylindra, gdzie wprawiała tłok w ruch góra-dół. Korbowód przekształcał ten ruch na obrotowy, napędzając koło zamachowe. Koło za pomocą pasów klinowych uruchamiało różne urządzenia.

Charakterystyczny komin wyrzucał dym ze spalania. To właśnie dzięki tej genialnej konstrukcji fabryki mogły produkować na niespotykaną wcześniej skalę.

Jednocześnie rozwijała się elektryczność - Faraday skonstruował silnik elektryczny, Edison wynalazł żarówkę, a Morse udoskonalił telegraf.

Pamiętaj: Maszyna parowa to nie tylko transport (pociągi, statki), ale też napęd dla wszystkich maszyn fabrycznych!

Liberalizm i konserwatyzm

Zmiany społeczne wywołane przez rewolucję przemysłową doprowadziły do powstania nowych ideologii. Liberalizm propagował wolność i równość wobec prawa - państwo nie powinno ingerować w gospodarkę.

Najważniejsze postaci liberalizmu to John Locke i Adam Smith. Wierzyli oni w swobodny rozwój człowieka i wolny rynek.

Z kolei konserwatyzm głosił, że zmiany powinny następować powoli, przez ewolucję, a nie rewolucję. Konserwatyści chcieli zachować dawne monarchie i tradycyjne wartości.

Edmund Burke był głównym teoretykiem konserwatyzmu. Uważał, że gwałtowne zmiany społeczne są niebezpieczne i mogą doprowadzić do chaosu.

Wskazówka: Liberałowie chcieli więcej wolności, konserwatyści - więcej stabilności. Obie ideologie odpowiadały na wyzwania nowej epoki!

Socjalizm i komunizm

Socjalizm powstał jako odpowiedź na problemy robotników w czasach rewolucji przemysłowej. Socjaliści domagali się sprawiedliwości społecznej, ochrony praw robotników i powszechnej oświaty.

Henri de Saint-Simon i Robert Owen byli pionierami socjalizmu. Krytykowali kapitalizm za wyzysk robotników i złe warunki pracy w fabrykach.

Komunizm poszedł jeszcze dalej - Karol Marks i Fryderyk Engels głosili, że ustrój można zmienić tylko przez rewolucję. Chcieli stworzyć społeczeństwo bezklasowe.

Komuniści postulowali równość pod względem praw i majątku oraz likwidację własności prywatnej. Wszystko miało należeć do społeczeństwa, nie do jednostek.

Kluczowe: Socjaliści chcieli reform, komuniści - rewolucji. Obie ideologie walczyły o lepsze życie dla robotników!