Od Dyrektoriatu do Napoleona

Po przyjęciu trzeciej konstytucji w 1795 roku, władzę we Francji przejął pięcioosobowy dyrektoriat. W tym samym roku Napoleon Bonaparte, wtedy młody generał, wsławił się stłumieniem rojalistycznego powstania w Paryżu, co rozpoczęło jego błyskawiczną karierę.

Napoleon Bonaparte (1769-1821) szybko awansował w armii rewolucyjnej. Ten niezwykły strateg najpierw został generałem w 1793 roku, a później dowodził armią we Włoszech. Po przeprowadzeniu zamachu stanu w 1799 roku, sięgnął po władzę jako I konsul, a ostatecznie koronował się na cesarza Francuzów w 1804 roku.

Francja pod rządami dyrektoriatu dążyła do zakończenia wojny z I koalicją antyfrancuską. W 1795 roku z wojny wycofały się Prusy i Hiszpania. Kiedy w 1796 roku Napoleon przejął dowództwo nad wojskami w Italii, przeprowadził serię zwycięskich kampanii, które zmusiły Austrię do zawieszenia broni.

Warto zapamiętać! Napoleon Bonaparte zaczynał jako zdolny generał, a kończył jako cesarz Francuzów. Jego militarny geniusz pomógł mu zdobyć popularność, która była kluczowa dla przejęcia władzy we Francji.

Droga Napoleona do władzy

Pokój w Campo Formio (1797) zakończył zmagania Francji z I koalicją. Francja przejęła znaczne terytoria we Włoszech, tworząc tzw. republiki siostrzane - zależne państwa o ustroju podobnym do francuskiego.

Aby pokonać ostatniego przeciwnika - Wielką Brytanię, Napoleon zaplanował kampanię egipską. Mimo zwycięstwa nad Egiptem w bitwie pod piramidami (1798), brytyjska flota zniszczyła francuskie okręty, odcinając armię od zaopatrzenia. Napoleon, widząc trudną sytuację, wrócił do Francji w 1799 roku.

Tymczasem powstała II koalicja antyfrancuska (Wielka Brytania, Austria, Rosja, Turcja, Neapol i Sardynia), która odnosiła zwycięstwa nad Francją. W kraju narastało niezadowolenie z korupcji i nieudolności dyrektoriatu. 9 listopada 1799 roku (18 brumaire'a) Napoleon przeprowadził zamach stanu. Zmusił dyrektorów do rezygnacji i rozproszył Radę Pięciuset przy pomocy wojska.

Na mocy konstytucji roku VIII powstał trzyosobowy konsulat, ale faktyczna władza znalazła się w rękach Napoleona jako I konsula. Mógł on zgłaszać projekty ustaw, miał pełnię władzy wykonawczej i wpływ na sądownictwo. Pozostali konsulowie pełnili tylko funkcje doradcze. Tak rozpoczął się okres dyktatorskich rządów Napoleona, choć początkowo zachowywano pozory republikańskie.

Ciekawostka: Zamach stanu z 18 brumaire'a uznaje się za symboliczny koniec Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Napoleon potrafił wykorzystać niezadowolenie społeczne i swoją popularność, by przejąć pełnię władzy.

Reformy i podboje Napoleona

Napoleon przeprowadził liczne reformy, które zjednały mu różne grupy społeczne. Ogłosił amnestię dla arystokratów, podpisał konkordat z papiestwem w 1801 roku, przywracając swobodę kultu, a jednocześnie pozostawił ziemie skonfiskowane w czasie rewolucji w rękach nowych właścicieli, co zadowoliło bogate mieszczaństwo.

Jednocześnie stworzył państwo policyjne, kontrolując społeczeństwo przez połączone działania policji, tajnych agentów i cenzury. Literatura i sztuka stały się narzędziami propagandy, budując kult Napoleona wśród obywateli.

Ekspansja terytorialna Francji pod rządami Napoleona była imponująca. Do 1805 roku, oprócz terenów Francji z 1792 roku, imperium napoleońskie obejmowało liczne republiki siostrzane i terytoria zależne. Droga Napoleona do korony cesarskiej przebiegła w kilku etapach: od przewrotu termidoriańskiego i rządów dyrektoriatu, przez zamach 18 brumaire'a i konsulat, aż po koronację na cesarza Francuzów w grudniu 1804 roku.

Zapamiętaj: Reformy Napoleona zmieniły Francję z państwa rewolucyjnego chaosu w sprawnie działający organizm państwowy. Jego sukcesy wojskowe pozwoliły mu zbudować popularność, która utorowała mu drogę do cesarskiego tronu.