Partie polityczne i rewolucja 1905 roku
Koniec XIX wieku to okres kształtowania się nowoczesnych polskich partii politycznych. Partie robotnicze reprezentowały interesy rosnącej klasy pracującej. Wielki Proletariat (1882) i Drugi Proletariat (1888) walczyły o wyzwolenie robotników i obalenie kapitalizmu, a Związek Robotników Polskich (1889) organizował strajki.
Najważniejsze partie robotnicze to Polska Partia Socjalistyczna (PPS, 1892), która łączyła idee socjalizmu z walką o niepodległość, oraz Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL, 1893), stawiająca na rewolucję i wyzwolenie proletariatu. Te organizacje odegrały kluczową rolę w kształtowaniu świadomości klasowej robotników.
W tym samym czasie rozwijał się ruch narodowy. Liga Polska (1893), przekształcona później w Ligę Narodową (1897), dała początek Stronnictwu Narodowo-Demokratycznemu (endecji). Ich program opierał się na idei narodowego samostanowienia, katolickich tradycjach i dążeniu do pełnej niepodległości Polski.
🌾 Ciekawostka: Partie ludowe, jak Stronnictwo Ludowe (1895) i Polskie Stronnictwo Ludowe (1903), były pierwszymi organizacjami politycznymi reprezentującymi chłopów - najliczniejszą warstwę społeczeństwa polskiego.
Rewolucja 1905 roku wybuchła po wydarzeniu znanym jako Krwawa Niedziela, gdy carskie wojsko otworzyło ogień do demonstrantów w Petersburgu. Protesty szybko objęły również ziemie polskie. Polacy domagali się swobód politycznych, poprawy warunków pracy i przywrócenia języka polskiego w szkołach i urzędach.
Choć rewolucja została stłumiona, przyniosła pewne ustępstwa ze strony władz carskich, takie jak złagodzenie rusyfikacji i zgoda na prywatne szkolnictwo polskie. To był ważny moment w kształtowaniu się nowoczesnej polskiej świadomości narodowej przed odzyskaniem niepodległości.