Polska pod okupacją - Historia okresu wojennego

Podział Polski i niemiecka okupacja

Pakt Ribbentrop-Mołotow z września 1939 roku podzielił Polskę między dwóch okupantów. Niemcy i ZSRR postanowili, że Polska znika na zawsze - żadnego marionetkowego państwa, tylko brutalna okupacja.

Niemcy stworzyli z polskich ziem trzy główne obszary. Kraj Warty (z Wielkopolską i Łodzią) oraz Prusy Zachodnie (z Pomorzem) zostały wcielone bezpośrednio do Rzeszy. Reszta trafiła do Generalnego Gubernatorstwa ze stolicą w Krakowie, na czele z Hansem Frankiem.

Życie pod okupacją niemiecką było koszmarem. Polacy mieli wydzielone miejsca w komunikacji, nie mogli hodować zwierząt, a mówienie po polsku było ograniczone. 2,8 miliona Polaków wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec. Uliczne łapanki i publiczne egzekucje stały się codziennością.

Pamiętaj: "Gadzinówki" to niemieckie gazety propagandowe po polsku, które miały manipulować opinią publiczną.

Terror hitlerowski i okupacja sowiecka

Niemcy planowo niszczyli polskie elity intelektualne. Akcja Intelligenzaktion na Pomorzu pochłonęła ponad 80 tysięcy osób. Akcja AB objęła cały obszar okupacji - zginęli m.in. Maciej Rataj i Janusz Kusociński.

Szczególnie cyniczny był system Volkslisty - niemieckiej listy narodowościowej. Polacy byli klasyfikowani w czterech kategoriach, od "prawdziwych Niemców" po "renegatów" - spolonizowanych Niemców. To decydowało o życiu lub śmierci.

Okupacja sowiecka miała inny charakter - represje klasowe skierowane przeciw "wrogom ludu". Stalin włączył wschodnie ziemie Polski do ZSRR, przeprowadzając przymusową paszportyzację i sowietyzację.

NKWD deportowało tysiące Polaków w głąb ZSRR. Niektórzy Polacy zaczęli współpracować z komunistami, jak Wanda Wasilewska, która wydawała propagandowe pismo "Czerwony Sztandar".

Tragiczny fakt: Zbrodnia katyńska w 1940 roku - NKWD zamordowało ponad 22 tysiące polskich oficerów i przedstawicieli inteligencji strzałem w tył głowy.

Rząd na uchodźstwie i polskie siły zbrojne

Po klęsce wrześniowej polskie władze uciekły za granicę. Władysław Raczkiewicz został nowym prezydentem, a generał Władysław Sikorski objął stanowisko premiera i naczelnego wodza.

Rząd najpierw działał z Paryża (umowa z listopada 1939), potem po kapitulacji Francji przeniósł się do Londynu w czerwcu 1940. Powstała też Rada Narodowa RP - namiastka parlamentu na czele z Ignacym Paderewskim.

Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie tworzyły się od lata 1940. Po upadku Francji wszystko przeniesiono do Anglii, gdzie powstał 1 Korpus Polski, później przekształcony w 1 Korpus Pancerno-Motorowy.

Ważne: PSZ walczyły na wszystkich frontach - od Narwiku po Tobruk, pokazując, że Polska nigdy się nie poddała.

Skomplikowane relacje ze Stalinem

Atak Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku zmienił wszystko. Układ Sikorski-Majski z lipca 1941 przywrócił stosunki polsko-sowieckie i pozwolił na utworzenie Armii Polskiej pod dowództwem Władysława Andersa.

Armia Andersa została ewakuowana do Iranu w 1942 roku, gdzie połączyła się z innymi formacjami, tworząc 2 Korpus Polski. To oni później bohatersko walczyli pod Monte Cassino.

Współpraca ze Stalinem nie trwała długo. Kiedy w 1943 roku Niemcy ogłosili odkrycie grobów w Katyniu, Sikorski poprosił Czerwony Krzyż o zbadanie sprawy. Stalin potraktował to jako pretekst i zerwał stosunki dyplomatyczne 25 kwietnia 1943.

Tajemnicza katastrofa gibraltarska 4 lipca 1943 roku zabrała życie Sikorskiego. Nowym premierem został Stanisław Mikołajczyk, a naczelnym wodzem Kazimierz Sosnkowski.

Kontrowersja: Śmierć Sikorskiego do dziś budzi pytania - był niewygodny zarówno dla Churchilla, jak i Stalina.

Komunistyczne struktury w Polsce

Stalin przygotowywał się do przejęcia kontroli nad Polską. Po ataku Niemiec na ZSRR polecił polskim komunistom utworzenie struktur, które w przyszłości przejmą władzę.

Polska Partia Robotnicza powstała 5 stycznia 1942 roku. Początkowo kierowali nią Marceli Nowotko i Paweł Finder, ale obaj zostali zamordowani. W listopadzie 1943 roku władzę przejął Władysław Gomułka.

Z inicjatywy Gomułki powstała 31 grudnia 1943 roku Krajowa Rada Narodowa na czele z Bolesławem Bierutem. PPR starała się ukrywać swój komunistyczny charakter, akcentując walkę o niepodległość.

Strategia: Komuniści początkowo trzymali się z daleka od otwartej propagandy komunistycznej, by zyskać poparcie Polaków.