Polska i sąsiedzi: Unia z Węgrami i Litwą

Polska łączy się z Węgrami

Kazimierz Wielki był ostatnim królem z dynastii Piastów - zmarł w 1370 roku i nie miał syna. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami tron objął jego siostrzeniec - Ludwik Andegaweński, król Węgier.

Powstała wtedy unia personalna - to znaczy, że jeden monarcha rządził dwoma krajami, które jednak pozostały odrębnymi państwami. Ludwik też nie miał synów, tylko córki, więc musiał przekonać polskie rycerstwo do zmiany prawa.

W 1374 roku w Koszycach wydał przywilej: rycerstwo dostało lepsze prawo podatkowe, a w zamian zgodziło się, żeby jedna z córek Ludwika została królową Polski. Ludwika nazywano "Węgierskim" w Polsce, bo rzadko tu bywał - za niego rządziła jego matka Elżbieta.

Zapamiętaj: Unia personalna to połączenie państw pod jednym władcą, ale kraje zachowują swoją odrębność!

Jadwiga i Wielkie Księstwo Litewskie

Po śmierci Ludwika tron objęła jego młodsza córka - Jadwiga. W 1384 roku przyjechała do Krakowa jako kilkunastoletnia dziewczyna i została koronowana na władcę Polski.

Tymczasem na wschód od Polski istniało potężne Wielkie Księstwo Litewskie, które powstało w XIII wieku. W XIV wieku książęta litewscy przyłączyli do siebie część księstw ruskich - na południu mieszkali prawosławni Rusini, a na północy pogańscy Litwini.

Krzyżacy stale najeżdżali Litwę, twierdząc że walczą z poganami. Najbardziej zależało im na Żmudzi - północnej krainie Litwy, która dzieliła ich państwo na dwie części. Litwini z kolei często atakowali polskie ziemie i walczyli z Polską o panowanie nad Rusią.

Ciekawostka: Krzyżacy używali walki z poganami jako wymówki do podbijania nowych ziem!

Unia polsko-litewska i nowa dynastia

Polscy możnowładcy wpadli na genialny pomysł - Jadwiga miała poślubić Jagiełłę, wielkiego księcia litewskiego! Obu krajom zagrażali bowiem Krzyżacy, więc sojusz był bardzo potrzebny.

W 1385 roku w litewskim Krewie podpisano akt unii. Jagiełło miał poślubić Jadwigę, zostać królem Polski, przyjąć chrzest wraz z poddanymi i odzyskać dla Polski utracone ziemie.

W 1386 roku wszystko się spełniło: Jagiełło przyjął chrzest (dostał imię Władysław), poślubił Jadwigę i został koronowany na króla. Potem pojechał na Litwę prowadzić chrystianizację. Jadwiga zmarła w 1399 roku, a jej klejnoty pomogły wznowić działalność Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1400 roku.

Od Jagiełły wzięła nazwę nowa dynastia Jagiellonów, która będzie rządzić Polską przez następne wieki.

Pamiętaj: Unia polsko-litewska dała Polsce potężnego sojusznika przeciwko Krzyżakom!

Wielka wojna i bitwa pod Grunwaldem

Unia przyniosła Polsce wielkie korzyści: Litwa przyjęła chrześcijaństwo, a Krzyżacy stracili oficjalną wymówkę do najazdów. Niestety, Krzyżacy i tak nie przestali atakować - zdobyli Żmudź, co wywołało powstanie.

W 1409 roku wielka wojna z Krzyżakami wybuchła na dobre - Krzyżacy uderzyli na Polskę i zajęli ziemię dobrzyńską. W odpowiedzi w 1410 roku Władysław Jagiełło zebrał polskie rycerstwo i połączył je z wojskami litewskimi pod wodzą Witolda.

15 lipca 1410 roku pod wsią Grunwald doszło do jednej z największych bitew średniowiecznej Europy! Starcie trwało kilka godzin i zakończyło się totalną klęską Krzyżaków. Zginął wielki mistrz Ulrich von Jungingen i większość dostojników zakonu.

Historyczny fakt: Bitwa pod Grunwaldem to jedna z najważniejszych polskich zwycięstw w historii!

Pierwszy pokój toruński i koniec potęgi krzyżackiej

Mimo klęski pod Grunwaldem Krzyżacy zdążyli się schronić w Malborku - swojej potężnie ufortyfikowanej stolicy. Wojska polsko-litewskie nie zdołały zdobyć tego zamku, więc w 1411 roku podpisano pierwszy pokój toruński.

Warunki były korzystne dla Polski i Litwy: Polska odzyskała ziemię dobrzyńską, Litwini odzyskali Żmudź, a Krzyżacy mieli zapłacić ogromne odszkodowanie wojenne. Krzyżacy zachowali jednak Pomorze Gdańskie.

Zakon krzyżacki po klęsce grunwaldzkiej nigdy już nie wrócił do dawnej potęgi. To był początek końca ich dominacji w tej części Europy, a dla Polski - początek złotego okresu pod rządami Jagiellonów.

Wniosek: Dzięki unii polsko-litewskiej Polska pokonała największego wroga i stała się potężnym państwem!