Główne założenia pozytywizmu
Pozytywizm w Polsce trwał od 1864 roku (upadek powstania styczniowego) do lat 80. XIX wieku, podczas gdy w Europie rozpoczął się od Wiosny Ludów (1848). Nazwa epoki wywodzi się od filozofa Augusta Comte'a, który głosił, że tylko wiedza pozytywna – czyli ścisła i pewna – może zapewnić rozwój społeczeństwa.
Kluczowe hasła tej epoki to scjentyzm (wiara w obiektywną wiedzę naukową), utylitaryzm (użyteczność jako główna wartość) oraz racjonalizm (wiara w potęgę rozumu). Pozytywiści wierzyli także w organicyzm - postrzeganie społeczeństwa jako żywego organizmu, oraz determinizm - przekonanie, że los człowieka jest zdeterminowany przez czynniki zewnętrzne.
W Polsce pozytywizm przyniósł konkretne programy działania: pracę organiczną (wzmacnianie narodu od wewnątrz) i pracę u podstaw (edukacja najuboższych warstw społeczeństwa). Ważnymi postulatami były również asymilacja Żydów oraz emancypacja kobiet, które miały prowadzić do nowoczesnego, otwartego społeczeństwa.
Warto wiedzieć! Choć mówimy o polskim pozytywizmie, w pozostałej części Europy epoka ta znana była jako realizm - to ważna różnica terminologiczna, którą warto zapamiętać!
