Skutki II wojny światowej

II wojna światowa pozostawiła po sobie straszliwe zniszczenia i całkowicie zmieniła mapę Europy. Zginęły miliony ludzi, a wiele osób zostało rannych. Ogromna liczba rodzin musiała opuścić swoje domy i przenieść się w inne miejsca.

Na mapie Europy pojawiły się nowe państwa, a granice wielu krajów uległy zmianie. Niemcy zostały podzielone na dwa państwa: Republikę Federalną Niemiec (RFN) na zachodzie i Niemiecką Republikę Demokratyczną (NRD) na wschodzie.

Oprócz ofiar w ludziach, wojna spowodowała gigantyczne zniszczenia materialne. Wiele miast leżało w gruzach, a gospodarka popadła w głęboki kryzys. Odbudowa zniszczonych krajów trwała wiele lat.

Ciekawostka: Warszawa była jednym z najbardziej zniszczonych miast w Europie - około 65% zabudowy stolicy legło w gruzach!

Nowy porządek światowy po wojnie

Po wojnie dwa kraje wyszły na prowadzenie jako światowe mocarstwa - Stany Zjednoczone i Związek Radziecki. Oba państwa otrzymały ogromne odszkodowania wojenne i zaczęły rywalizować o wpływy na świecie.

Wszędzie tam, gdzie dotarła Armia Czerwona, władzę przejmowali komuniści podlegający Stalinowi. W ten sposób powstał blok państw zależnych od ZSRR, w tym Polska. Ameryka próbowała pomagać Europie w odbudowie, ale kraje komunistyczne odrzuciły tę pomoc, co spowolniło ich rozwój.

Między USA i ZSRR powstała "żelazna kurtyna" - tak w 1946 roku nazwał to Winston Churchill. Oba mocarstwa nie współpracowały ze sobą, a wręcz przeciwnie - rywalizowały i były sobie wrogie.

Napięcie między mocarstwami doprowadziło do utworzenia dwóch wielkich sojuszy wojskowych. W 1949 roku powstało NATO (Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego), skupiające USA, Kanadę i kraje Europy Zachodniej. W odpowiedzi, w 1955 roku utworzono Układ Warszawski, w którym wszystkie państwa podlegały Moskwie.

Ważne: To właśnie podział świata na dwa wrogie obozy doprowadził do tzw. zimnej wojny, która trwała kilkadziesiąt lat!

Zimna wojna i powojenna Polska

Zimna wojna to długi okres napięcia między USA a ZSRR. Państwa te nie walczyły bezpośrednio, ale rywalizowały na każdym polu - od propagandy przez wyścig zbrojeń aż po podbój kosmosu (to ZSRR wysłał pierwszego człowieka w kosmos).

Polska po II wojnie światowej była w opłakanym stanie. Warszawa była zniszczona w 65%, ale odbudowa stolicy i innych miast spotkała się z ogromnym entuzjazmem Polaków. Ludzie chętnie angażowali się w odbudowę kraju, mimo trudnych warunków.

Komuniści przeprowadzili reformę rolną, zabierając ziemię bogatym właścicielom i rozdając ją biedniejszym chłopom. Był to sposób na zdobycie poparcia największej grupy społecznej w ówczesnej Polsce. Niestety, tym którym zabrano ziemię, nie wypłacono żadnych odszkodowań.

Władze mocno rozwijały przemysł - budowano huty i fabryki, co spowodowało wielką migrację ze wsi do miast. Rozpoczęto też walkę z analfabetyzmem, aby podnieść poziom wykształcenia społeczeństwa.

Warto wiedzieć: Po wojnie Polska nie mogła samodzielnie prowadzić polityki zagranicznej - wszystkie decyzje były uzależnione od Moskwy. Władzę sprawowali ludzie całkowicie oddani ZSRR.

System komunistyczny w Polsce

Władze komunistyczne pilnowały, by nikt nie sprzeciwiał się ich rządom. Tysiące działaczy niepodległościowych trafiło do więzień, gdzie byli torturowani, a nawet zabijani. Za porządek odpowiadała Milicja Obywatelska (MO) i Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego.

Państwem rządziła Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR). Jedną z metod kontrolowania ludzi była cenzura - zakazywano wszystkich treści krytycznych wobec władzy. Typowe dla tamtych czasów były wielkie pochody i wiece, np. z okazji Święta Pracy (1 maja) czy Święta Odrodzenia Polski (22 lipca).

22 lipca 1952 roku uchwalono nową konstytucję, która zmieniła nazwę kraju na Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL). Dokument głosił, że władza należy do "ludu pracującego miast i wsi", co w rzeczywistości było kłamstwem.

Kościół Katolicki pozostawał jedyną niezależną od komunistów instytucją w Polsce. Władze próbowały go zwalczać - więziono duchownych, usunięto religię ze szkół. Mimo to Polacy nie odcięli się od Kościoła. Nabożeństwa gromadziły tłumy, a obchody tysiąclecia chrztu Polski w 1966 roku pokazały, jak ważna była religia dla Polaków.

Ciekawostka: Komuniści, chcąc umniejszyć religijny wymiar obchodów 1000-lecia chrztu Polski, zorganizowali konkurencyjne uroczystości pod hasłem "Tysiąclecie państwa polskiego".

Protesty i narodziny Solidarności

PRL to czas licznych protestów społecznych. W 1956 roku robotnicy w Poznaniu wyszli na ulice, co skończyło się krwawym stłumieniem demonstracji. Podobne protesty miały miejsce na Wybrzeżu w 1970 roku oraz w Radomiu i Ursusie w 1976 roku.

Po protestach w Radomiu powstała zorganizowana opozycja. Utworzono Komitet Obrony Robotników (KOR), który pomagał osobom prześladowanym przez władzę. Ważnym wydarzeniem dla Polaków był też wybór kardynała Karola Wojtyły na papieża w 1978 roku.

W latach 70. przez krótki czas wydawało się, że życie w Polsce może się poprawić. Władze modernizowały gospodarkę za pożyczone z Zachodu pieniądze. Sklepy były lepiej zaopatrzone, ale wkrótce trzeba było spłacać długi, a komunistyczna gospodarka nie dawała sobie rady. Pod koniec lat 70. sytuacja była fatalna.

Przełomowy był sierpień 1980 roku, kiedy w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk. Robotnicy nie dali się zastraszyć i wysunęli wiele żądań wobec rządu. 31 sierpnia podpisano porozumienia, na mocy których powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" z Lechem Wałęsą na czele.

Ważne: NSZZ "Solidarność" była pierwszą w krajach komunistycznych legalną organizacją niezależną od władzy. W szczytowym momencie należało do niej prawie 10 milionów Polaków!

Stan wojenny i koniec PRL

Nowy komunistyczny przywódca, generał Wojciech Jaruzelski, postanowił rozprawić się z "Solidarnością". 13 grudnia 1981 roku wprowadził stan wojenny. Zdelegalizowano "Solidarność", a jej działaczy uwięziono.

Życie w stanie wojennym było bardzo trudne. Brakowało podstawowych produktów - żywności, środków czystości. Wiele towarów można było kupić tylko na kartki, a i tak były one drogie. Na mieszkanie od państwa czekało się latami, trudno też było kupić pralkę czy lodówkę.

Mimo delegalizacji, "Solidarność" działała w podziemiu. Organizowano manifestacje uliczne i drukowano zakazane ulotki. Ruch oporu przeciwko komunistycznej władzy nie ustawał, co ostatecznie doprowadziło do upadku systemu pod koniec lat 80.

Pamiętaj: Stan wojenny trwał formalnie do 22 lipca 1983 roku, ale wiele jego ograniczeń utrzymywano jeszcze przez długi czas. Był to jeden z najtrudniejszych okresów w historii PRL.