Przemiany gospodarcze, rozwój nauki i techniki

Druga rewolucja przemysłowa, która rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii pod koniec XVIII wieku, zmieniła świat w "wiek węgla i stali". Był to czas przejścia od produkcji rzemieślniczej do masowej produkcji fabrycznej, napędzanej silnikiem spalinowym i elektrycznością.

Ten okres zaowocował wynalazkami, które używamy do dziś. W 1853 roku Ignacy Łukasiewicz stworzył lampę naftową, a w 1879 Thomas Edison zaprezentował żarówkę. Niedługo potem pojawiły się również: telefon (Bell, 1876), tramwaj elektryczny (Siemens, 1879), radio (Marconi, 1895-1897) oraz samolot z silnikiem spalinowym (bracia Wright, 1903).

Równolegle z technologią rozwijała się nauka. Karol Darwin przedstawił w 1858 roku teorię ewolucji, a Mendelejew w 1869 roku stworzył układ okresowy pierwiastków. Do największych odkryć należały też: szczepionka przeciw wściekliźnie (Pasteur, 1885), promienie X (Roentgen, 1895) oraz rad i polon (Maria i Piotr Curie, 1898).

Warto wiedzieć: Wiele wynalazków z XIX wieku używamy w zmodyfikowanej formie do dziś. Telefon, żarówka czy radio zmieniły nasze codzienne życie tak bardzo, że trudno sobie wyobrazić świat bez nich!

Przemiany obyczajowe i rozwój kultury masowej

XIX wiek przyniósł narodziny kultury masowej i proces jej komercjalizacji. Artyści zaczęli traktować swoje dzieła jak produkty, a przełomowym momentem był pierwszy publiczny seans filmowy zorganizowany przez braci Lumière w Paryżu w 1895 roku. Masowe migracje ze wsi do miast zmieniły tempo życia ludzi - stało się ono szybsze i bardziej zatłoczone.

W tym okresie rozwinął się również sport i turystyka. W 1896 roku w Atenach zorganizowano pierwszą nowożytną olimpiadę, co zapoczątkowało nową erę w historii sportu.

Literatura i sztuka przechodziły przez różne prądy. Na początku XIX wieku dominował romantyzm pełen emocji i indywidualizmu (np. Mickiewicz). Później pojawił się realizm, skupiający się na życiu zwykłych ludzi (np. Prus i Dostojewski), a pod koniec wieku naturalizm pokazujący brutalną rzeczywistość (np. Zola). W sztuce po romantyzmie (Goya) przyszedł czas na realizm (Courbet), impresjonizm (Monet), ekspresjonizm (Munch) i kubizm (Picasso).

Ciekawostka: Pozytywizm, który rozwinął się w XIX wieku, opierał się na wierze w postęp naukowy i przekonaniu, że społeczeństwo działa jak żywy organizm - stąd koncepcja "pracy organicznej", czyli współpracy wszystkich warstw społecznych.

Style i wzorce społeczne XIX wieku

Secesja stała się charakterystycznym stylem końca XIX wieku. Wyróżniała się falistymi, płynnymi liniami, asymetrycznymi fasadami budynków z wykuszami i wieżyczkami oraz bogatymi ornamentami i kunsztownymi detalami.

Ideały osobowe tamtych czasów wyraźnie określały role społeczne. Dżentelmen był symbolem XIX-wiecznej męskości, szczególnie wśród arystokracji i bogatego mieszczaństwa. Nosił cylinder i frak, był wykształcony, znał się na literaturze, sztuce i polityce.

Z kolei emancypantka reprezentowała nowy typ kobiety, walczącej o swoje prawa i dążącej do niezależności. Sprzeciwiała się normom ograniczającym rolę kobiet do obowiązków domowych, angażowała się w ruchy feministyczne i domagała prawa do głosowania.

Moda kobieca w XIX wieku przeszła dużą ewolucję. We wczesnych latach dominowały suknie z wysoką talią, inspirowane greckimi kształtami - proste i luźne, podkreślające sylwetkę w naturalny sposób. Około połowy wieku pojawiły się obfite suknie z szerokimi spódnicami, ciasno dopasowanymi gorsetami i bufiastymi rękawami, uzupełnione bogatymi dekoracjami i kapeluszami.

Warto zapamiętać: XIX wiek przyniósł początki ruchu emancypacyjnego kobiet, który stopniowo prowadził do zmian w pozycji społecznej kobiet i walki o równouprawnienie - proces, który trwa do dziś!