Gospodarka i sytuacja wsi w trzech zaborach
Galicja i Lodomeria (zabór austriacki) była terenem głównie rolniczym, służącym jako rynek zbytu dla zachodnich prowincji cesarstwa. Rozwijał się tam przemysł piwowarski (browary w Żywcu i Okocimiu), wydobywczy (sól w Wieliczce i Bochni, węgiel w Zagłębiu Krakowskim), a także przemysł chemiczny i maszynowy.
W zaborze pruskim najważniejszy był rozwój Górnego Śląska (wydobycie węgla i stali), a w Wielkopolsce i na Pomorzu dominował przemysł rolniczy. Znane były zakłady Hipolita Cegielskiego w Poznaniu, produkujące maszyny rolnicze, oraz Stocznia Cesarska w Gdańsku.
Zabór rosyjski po zniesieniu granicy celnej z Rosją w 1850 roku rozwinął przemysł włókienniczy Łoˊdzˊ−"polskiManchester" oraz górnictwo w Zagłębiu Dąbrowskim. Działała tam Kolej Warszawsko-Wiedeńska i fabryka wagonów w Warszawie.
Sytuacja chłopów różniła się w zależności od zaboru. Najgorzej było w Galicji, gdzie po uwłaszczeniu (1848) chłopi otrzymali działki niewystarczające do utrzymania, co doprowadziło do masowej emigracji zarobkowej do Niemiec, Brazylii, USA i Kanady. Stąd ironiczne określenie "Galicja i Głodomeria".
Zapamiętaj! Łódź nazywano "polskim Manchesterem" ze względu na gwałtowny rozwój przemysłu włókienniczego, podobnie jak w angielskim Manchesterze podczas rewolucji przemysłowej.