Francja przed rewolucją

Francja XVIII wieku była potęgą europejską mimo utraty kolonii w Ameryce Północnej. Rządzona przez monarchię absolutną pod panowaniem Ludwika XVI, borykała się z narastającymi problemami. Klęski nieurodzaju zmniejszyły produkcję rolną, a ogromne wydatki dworu królewskiego (około 15% budżetu państwa) i rozrzutność królowej Marii Antoniny budziły powszechne oburzenie.

Społeczeństwo francuskie było podzielone na trzy stany. Pierwszy stan (duchowieństwo) i drugi stan (arystokracja i szlachta) nie płaciły podatków, cieszyły się licznymi przywilejami i miały wyłączny dostęp do najwyższych urzędów. Tymczasem stan trzeci, stanowiący większość społeczeństwa, obejmował zarówno biedotę (chłopów bezrolnych, robotników), jak i bogatą burżuazję (bankierów, kupców, prawników). Wszyscy oni byli obciążeni podatkami i pozbawieni praw politycznych.

Ciekawostka: Mimo kryzysu finansowego Ludwik XVI zdecydował się wesprzeć amerykańską wojnę o niepodległość przeciwko Wielkiej Brytanii, co jeszcze bardziej pogłębiło problemy finansowe Francji!

Narastające napięcia społeczne, kryzys gospodarczy i rosnące niezadowolenie stworzyły mieszankę, która wkrótce miała wybuchnąć, doprowadzając do jednej z najważniejszych rewolucji w historii.

Od Stanów Generalnych do rewolucji

W obliczu kryzysu finansowego król Ludwik XVI zdecydował się zwołać Stany Generalne - zgromadzenie przedstawicieli wszystkich trzech stanów, które nie zbierało się od 175 lat! Otwarcie Stanów nastąpiło 5 maja 1789 roku. Reprezentanci stanu trzeciego (600 delegatów) liczebnie przewyższali przedstawicieli stanu pierwszego i drugiego (po 300 delegatów), domagając się udziału we władzy, zniesienia przywilejów i poprawy warunków życia.

Szybko pojawił się konflikt o sposób głosowania. Kiedy tradycyjny system (każdy stan głosuje oddzielnie) został utrzymany, przedstawiciele stanu trzeciego 17 czerwca ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym, uznając że reprezentują 98% społeczeństwa. Gdy król zamknął ich salę obrad, przenieśli się do pobliskiej sali do gry w piłkę. 9 lipca utworzono Zgromadzenie Konstytucyjne (Konstytuantę), które miało opracować konstytucję.

Napięcie sięgnęło zenitu, gdy wojska królewskie zaczęły się gromadzić wokół Wersalu. W odpowiedzi mieszkańcy Paryża utworzyli własne milicje. 14 lipca 1789 roku tłum zaatakował i zdobył Bastylię - symbol królewskiej władzy absolutnej. To wydarzenie uznaje się za początek rewolucji francuskiej.

Zapamiętaj! Szturm na Bastylię (14 lipca 1789) jest do dziś świętowany jako francuskie święto narodowe!

W początkach sierpnia Konstytuanta oficjalnie zniosła system feudalny, zlikwidowała poddaństwo chłopów i przywileje podatkowe szlachty. Arystokracja zaczęła masowo opuszczać kraj, a na prowincji wybuchła "wielka trwoga" - fala niepokojów, podczas których niszczono m.in. księgi dłużne chłopów.