Rewolucja lutowa i początek zmian

Rosja na początku 1917 roku znalazła się w głębokim kryzysie. Porażki w I wojnie światowej, śmierć milionów żołnierzy i katastrofalna sytuacja gospodarcza doprowadziły do powszechnego niezadowolenia społeczeństwa. Car Mikołaj II, wyjeżdżając na front, osłabił swój autorytet, a na dworze rosnące wpływy zdobył Grigorij Rasputin - samozwańczy prorok i uzdrowiciel.

Punkt zapalny nadszedł 8 marca 1917 roku (23 lutego według kalendarza juliańskiego), gdy w Piotrogrodzie wybuchł protest kobiet domagających się chleba. Szybko przyłączyli się robotnicy i żołnierze, a władze próbowały stłumić zamieszki siłą. Przeciwko carowi wystąpiła także Duma Państwowa.

Warto wiedzieć: W fabrykach powstawały rady delegatów robotniczych, które od 1917 roku organizowały strajki, stając się ważnym ośrodkiem oporu wobec władzy.

Pod presją wydarzeń car Mikołaj II abdykował 15 marca 1917 roku. Tego samego dnia powstał Rząd Tymczasowy, który jednak musiał dzielić władzę z Tymczasowym Komitetem Wykonawczym reprezentującym Radę Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. Ten okres "dwuwładzy" stał się podatnym gruntem dla wzrostu znaczenia bolszewików z Włodzimierzem Leninem na czele.

Od dwuwładzy do rewolucji październikowej

Rząd Tymczasowy kierowany przez Aleksandra Kiereńskiego wprowadził pewne zmiany: zniósł przywileje stanowe, zagwarantował europejskie wolności i ogłosił autonomię dla narodów w Rosji. Jednak nie spełnił dwóch kluczowych żądań społeczeństwa - nie przyznał ziemi chłopom i nie wycofał Rosji z wojny.

Te postulaty stały się fundamentem programu bolszewików. W kwietniu 1917 roku Lenin ogłosił słynne "tezy kwietniowe", w których przedstawił swój program polityczny: wycofanie Rosji z wojny, przekazanie ziemi chłopom oraz obalenie Rządu Tymczasowego i przejęcie władzy przez Radę Delegatów.

6-7 listopada 1917 roku (24-25 października według kalendarza juliańskiego) bolszewicy dokonali zbrojnego przewrotu. Wystrzał z okrętu Aurora dał sygnał do szturmu na Pałac Zimowy - siedzibę Rządu Tymczasowego. Po aresztowaniu ministrów, 7 listopada II Ogólnorosyjski Zjazd Rad powołał Radę Komisarzy Ludowych z Leninem na czele.

Kluczowe zmiany: Nowy rząd natychmiast uchwalił dekret o pokoju (wycofanie z wojny) i dekret o ziemi (nadanie ziemi chłopom), co zapewniło bolszewikom szerokie poparcie społeczne.

W marcu 1918 roku Rosja podpisała traktat brzeski z państwami centralnymi, kończąc udział w I wojnie światowej i zrzekając się praw do znacznych terytoriów, w tym Królestwa Polskiego.

Wojna domowa i narodziny ZSRS

Przejęcie władzy przez bolszewików zapoczątkowało krwawą wojnę domową. Przeciwko "czerwonym" wystąpiła Biała Gwardia - armia kontrrewolucjonistów, wspierana przez niektóre państwa Ententy. Ich celem było przywrócenie poprzedniej władzy i obalenie komunistów.

Bolszewicy utworzyli Robotniczo-Chłopską Armię Czerwoną pod dowództwem Lwa Trockiego. Ich siła opierała się na bezwzględnych metodach - stosowali odpowiedzialność zbiorową, dokonywali masowych mordów na niewinnej ludności. Ta bezwzględność przyczyniła się do ich ostatecznego zwycięstwa w 1920 roku.

Po rewolucji Rosja została przekształcona w państwo totalitarne. Wprowadzono dyktaturę proletariatu, która w praktyce oznaczała zniesienie swobód obywatelskich, delegalizację wszystkich partii oprócz bolszewickiej i politykę antyreligijną. Do walki z przeciwnikami politycznymi powołano Czekę - tajną policję kierowaną przez Feliksa Dzierżyńskiego, stosującą masowy terror.

Pamiętaj: 19 grudnia 1922 roku, po ustabilizowaniu władzy bolszewickiej, proklamowano nowe państwo - Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (ZSRS), które przez następne dekady miało odgrywać kluczową rolę w światowej polityce.

Rewolucja w Rosji zmieniła nie tylko ten kraj, ale także wpłynęła na losy całej Europy i świata, rozpoczynając erę zmagań między komunizmem a demokracją.