System wiedeński i jego zasady

Po klęsce Napoleona największe mocarstwa Europy spotkały się w Wiedniu, żeby przebudować kontynent. Kongres wiedeński zdominowali politycy z Austrii, Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji i Prus - to oni decydowali o losach milionów ludzi.

Wprowadzili trzy kluczowe zasady. Zasada legitymizmu mówiła, że tylko prawowici monarchowie mogą rządzić - żadnych rewolucji czy obalania królów! Zasada restauracji przywracała stare dynastie do władzy, a zasada równowagi europejskiej miała pilnować, żeby żaden kraj nie stał się zbyt potężny.

Decyzje kongresu kompletnie przekroiły mapę Europy. Rosja zagarnęła Finlandię i utworzyła Królestwo Polskie, Prusy zyskały kawałek Saksonii i Pomorze Szwedzkie, a Austria zdobyła sporo włoskich ziem. Francja wróciła do granic sprzed rewolucji.

Ciekawostka: Święte Przymierze to była taka "europejska straż pożarna" - 16 krajów obiecało sobie gasić wszelkie rewolucje. Działało aż do wojny krymskiej!

Rewolucje i powstania narodowe

Po 1815 roku Europa wcale nie uspokoiła się na długo. Rewolucja lipcowa we Francji (1830) wybuchła, bo ludzie mieli dość Burbonów - zwłaszcza Karola X, który rozwiązał parlament i odebrał burżuazji prawa wyborcze.

Belgowie wykorzystali francuski chaos i w 1830 roku ogłosili niepodległość od Holandii. Powstanie listopadowe w Polsce pomogło im nieoczekiwanie - Rosja nie mogła interweniować w Belgii, bo była zajęta tłumieniem polskich patriotów.

Największy sukces odnieśli Grecy. Ich wojna o niepodległość (1821-1830) to była prawdziwa międzynarodowa sprawa - pomagały im Rosja, Francja i Wielka Brytania. Po spektakularnej bitwie morskiej pod Navarino i zdobyciu Adrianopola przez Rosjan, Turcja w końcu kapitulowała.

Pierwsze dekady XIX wieku przyniosły też rewolucję techniczną - wynaleziono lokomotywę, parowiec, fotografię czy stetoskop. Życie zaczynało się zmieniać w tempie express!

Pamiętaj: Dekabrzyści to rosyjscy oficerowie, którzy w 1825 roku próbowali obalić cara. Przegrali, ale stali się symbolem walki z caratem.

Ideologie i kultura XIX wieku

XIX wiek to starcie trzech wielkich ideologii. Konserwatyści uwielbiają tradycję, hierarchię i silną władzę króla - według nich człowiek jest niedoskonały i potrzebuje twardej ręki. Liberałowie przeciwnie - stawiają na wolność jednostki, konstytucję i trójpodział władzy.

Pojawił się też socjalizm utopijny, który marzył o idealnym społeczeństwie opartym na równości. Komuniści poszli dalej - głosili walkę klas i wierzyli, że tylko rewolucja robotników stworzy sprawiedliwy świat.

W kulturze klasycyzm ustąpił miejsca romantyzmowi. Romantycy zakochali się w emocjach, tajemniczości i buntowniczych bohaterach. Ich malarstwo to dynamiczne kompozycje, wyraziste kolory i dramaty zwykłych ludzi.

Wojna krymska (1853-1856) była pierwszym wielkim konfliktem tej epoki. Rosja chciała kontrolować Cieśniny Czarnomorskie, ale Francja z Brytanią się na to nie zgodziły. Po oblężeniu Sewastopola i śmierci cara Mikołaja I, Rosja przegrała.

Warto wiedzieć: Wiosna Ludów w Niemczech uwłaszczyła chłopów i dała Prusom konstytucję, ale nie zjednoczyła kraju - to musiało poczekać do Bismarcka.