Świat starożytnych Greków - podstawy

Wyobraź sobie małe państewko wielkości twojego miasta - tak właśnie wyglądały greckie polis. Każde miało swój akropol (zespół budowli na wzgórzu do obrony) i agorę (plac targowy, gdzie handlowano i prowadzono debaty polityczne).

Pełnoprawnymi obywatelami byli tylko dorośli mężczyźni - to oni mogli głosować i uczestniczyć w życiu politycznym. Kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy musieli się zadowolić rolą obserwatorów.

Filozofowie jak Platon i Arystoteles opisywali różne ustroje polityczne. Platon uważał, że demokracja to "rządy motłochu", podczas gdy Arystoteles dzielił ustroje na dobre (służące ogółowi) i złe (służące własnym interesom).

Ciekawostka: Metropolia to nie tylko duże miasto - w starożytności oznaczało państwo-miasto, które wysyłało kolonistów do założenia nowych osad!

Sparta - państwo wojowników

Sparta powstała w IX wieku p.n.e. i była jednym z najpotężniejszych polis. Miała nietypowy system - dwóch królów jednocześnie! Pilnowali ich eforzy (5 urzędników), którzy zarządzali państwem.

Społeczeństwo spartańskie było podzielone na trzy grupy: Spartiaci (pełnoprawni obywatele), periojkowie (wolni mieszkańcy podbitych terenów) i heloci (pozbawieni praw rolnicy).

Najsłynniejsze było spartańskie wychowanie - agoge. Chłopcy od 7. roku życia uczyli się walki, rywalizacji i wytrwałości. Między 16. a 20. rokiem życia pełnili krypteje - mordowali "problematycznych" helotów. Dziewczynki przygotowywano do roli matek poprzez gimnastykę.

Pamiętaj: W Sparcie liczyła się tylko siła i posłuszeństwo państwu - to był kompletnie inny świat niż współczesny!

Ateny - kolebka demokracji

Ateny rozwijały się zupełnie inaczej niż Sparta - powoli, od małej wioski do potężnego polis. Początkowo rządził Areopag (rada arystokratów) kierowany przez 9 archontów wybieranych co roku.

Kluczowe postacie ateńskiej historii to: Drakon (twórca surowego kodeksu prawnego), Solon (który złagodził prawo i zniósł niewolę za długi) oraz Klejstenes (ojciec demokracji ateńskiej).

Ateńczycy wymyślili ostrakon - coroczne głosowanie, w którym wybierali osobę zagrażającą demokracji i wygnali ją na 10 lat. Społeczeństwo składało się z pełnoprawnych obywateli, metojków (cudzoziemców bez praw politycznych) i niewolników.

Czasy Peryklesa to złoty wiek Aten - wprowadzono wynagrodzenia za udział w życiu politycznym, dzięki czemu nawet biedni mogli być aktywni. Perykles wspierał sztukę i ustanowił zasiłek teatralny.

Ważne: Ateńska demokracja była ograniczona - dotyczyła tylko około 10% mieszkańców, ale i tak była rewolucyjna jak na tamte czasy!

Wojny i podboje - od Persów do Aleksandra

Imperium Perskie było gigantyczne - największe w Azji Mniejszej, podzielone na satrapie (prowincje) zarządzane przez satrapów. Grecy jońscy dostali się pod władza Persów, co doprowadziło do konfliktów.

Najsłynniejsze bitwy to: Maraton (490 r. p.n.e.) - zwycięstwo Ateńczyków, Termopile (480 r. p.n.e.) - heroiczna śmierć 300 Spartan pod wodzą Leonidasa, oraz Salamina - morskie zwycięstwo Greków planowane przez Temistoklesa.

Wojna Peloponeska $431-404 r. p.n.e.$ między Atenami a Spartą zakończyła się zwycięstwem Spartan i rozwiązaniem Związku Morskiego.

W IV wieku p.n.e. na scenę wkroczyła Macedonia. Filip II stworzył nową falangę z kilkumetrowymi włóczniami, a jego syn Aleksander Wielki pokonał Persów w trzech wielkich bitwach i stworzył ogromne imperium. Po jego śmierci (323 r. p.n.e.) powstała kultura hellenistyczna - mieszanka greckiej i lokalnych kultur.

Fascynujący fakt: Aleksander Wielki pokonał największe imperium świata mając zaledwie 22 lata!