Powstanie Wielkiej Koalicji Antyfaszystowskiej

Wielka Koalicja zaczęła się kształtować po ataku III Rzeszy na ZSRR 22 czerwca 1941 roku. Wyjątek stanowił wcześniejszy akt Lend Lease z marca 1941 r., dzięki któremu USA mogły wypożyczać sprzęt wojskowy sojusznikom - początkowo głównie Wielkiej Brytanii (31 mld $), a później także ZSRR (11 mld$).

Koalicja formowała się etapami. Najpierw podpisano brytyjsko-radziecki układ o wspólnym prowadzeniu wojny (12 lipca 1941). Następnie Roosevelt i Churchill podpisali Kartę Atlantycką (14 sierpnia 1941), która określała zasady powojennego porządku: wyrzeczenie się agresji, prawo do suwerenności i dostęp do surowców dla wszystkich państw.

📌 Warto zapamiętać! Formalne powstanie Wielkiej Koalicji nastąpiło 1 stycznia 1942 roku przez podpisanie Deklaracji Narodów Zjednoczonych w Waszyngtonie. Podpisało ją 26 państw (ostatecznie 51), które zobowiązały się użyć wszystkich zasobów w walce przeciw państwom Paktu Trzech.

Państwa Paktu Trzech (podpisanego 27 września 1940) to III Rzesza, Japonia i Włochy, do których dołączyły później Węgry, Rumunia, Słowacja, Bułgaria i Niezależne Państwo Chorwackie. Ich celem było wzajemne wspieranie się w tworzeniu nowego porządku światowego.

Działalność Wielkiej Koalicji 1942-1943

Największym wyzwaniem dla koalicji było współdziałanie armii i utworzenie drugiego frontu w Europie. Temu służyły liczne konferencje, które ustalały strategię działań.

W styczniu 1942 na konferencji "Arkadia" w Waszyngtonie USA i Wielka Brytania uznały wojnę za niepodzielną, a walkę z Niemcami za priorytet. Powołano też Połączony Komitet Szefów Sztabów do kierowania operacjami. Przyjęto strategię okrążenia "twierdzy europejskiej", rozpoczynając od Afryki Północnej.

Podczas kolejnych konferencji w 1943 roku (Casablanca, Quebec, Moskwa, Kair) podjęto ważne decyzje:

• Ustalono, że drugi front we Francji powstanie dopiero w 1944 roku
• Zadecydowano o desancie na Sycylię w 1943 roku
• Zapowiedziano odbudowę państwa austriackiego
• Rozpoczęto prace nad organizacją międzynarodową dla utrzymania pokoju

📌 Zapamiętaj! Podczas konferencji w Casablance (styczeń 1943) ustalono, że od Niemiec będzie wymagana tylko bezwarunkowa kapitulacja, co wykluczało możliwość negocjowania warunków zakończenia wojny.

W listopadzie 1943 odbyła się pierwsza konferencja "Wielkiej Trójki" w Teheranie, gdzie ustalono m.in. przebieg przyszłych granic Polski (granica zachodnia na Odrze, wschodnia według linii Curzona), termin otwarcia drugiego frontu (maj 1944) oraz zobowiązanie ZSRR do wypowiedzenia wojny Japonii po pokonaniu Niemiec.

Konferencje Wielkiej Trójki i powojenny porządek

Kluczowe dla powojennego porządku były trzy konferencje przywódców USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR: w Teheranie, Jałcie i Poczdamie.

Podczas konferencji w Jałcie (4-11 lutego 1945) podjęto ważne decyzje dotyczące Polski:

• Ustalono, że Polska otrzyma "znaczne rozszerzenie terytorialne" na zachodzie, choć nie określono dokładnie granicy
• Granicę wschodnią ustalono na linii Curzona z drobnymi korektami na korzyść Polski
• Zadecydowano o utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN) i przeprowadzeniu wolnych wyborów

W Jałcie zdecydowano także o podziale Niemiec na strefy okupacyjne i utworzeniu Organizacji Narodów Zjednoczonych (konferencja założycielska w San Francisco).

📌 Kluczowa informacja! Konferencja w Poczdamie $17.07-2.08.1945$ ostatecznie ustaliła kształt powojennej Europy - Polska otrzymała tereny na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej, a Niemcy zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne z celem ich demilitaryzacji, denazyfikacji i demokratyzacji.

Na konferencji poczdamskiej ustalono również kwestie odszkodowań wojennych, choć nie określono ich ogólnej kwoty. Zdecydowano o przesiedleniu ludności niemieckiej z terenów Polski, Czechosłowacji i Węgier oraz o utworzeniu Rady Ministrów Spraw Zagranicznych w celu przygotowania traktatów pokojowych.