Galicja i Rzeczpospolita Krakowska

W zaborze austriackim utworzono Królestwo Galicji i Lodomerii, które dzieliło się na Galicję wschodnią i zachodnią. Siedzibą władz był Lwów, gdzie urzędował gubernator. Językiem urzędowym był niemiecki, choć z konieczności sprawnego funkcjonowania administracji dopuszczano używanie języka polskiego. W Galicji powstało wiele organizacji rozwijających polską naukę, kulturę i życie społeczne.

Wolne Miasto Kraków, nie wchodzące w skład Austrii, otrzymało w 1818 roku konstytucję. Językiem urzędowym był tam polski, a obywatele cieszyli się względną wolnością.

Example: Kresy, czyli tereny wschodnie dawnej Rzeczypospolitej, wydały wielu wybitnych Polaków, takich jak poeta Adam Mickiewicz czy przywódczyni powstania listopadowego na Litwie - Emilia Plater.

Królestwo Polskie i jego ustrój

Królestwo Polskie, utworzone na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, było monarchią konstytucyjną połączoną unią personalną z Rosją. Realną władzę sprawował car Aleksander I, który mianował namiestnika - gen. Józefa Zajączka. Konstytucja Królestwa gwarantowała Polakom pewne prawa, takie jak posiadanie dwuizbowego sejmu, swobodę wyznania i ochronę rządu nad religią rzymskokatolicką.

Highlight: Gospodarka Królestwa Polskiego opierała się głównie na rolnictwie, ale rozwijały się też ważne ośrodki przemysłowe, takie jak Łódź (przemysł włókienniczy) czy Zagłębie Dąbrowskie (przemysł wydobywczy).

W dziedzinie szkolnictwa ważną inicjatywą było utworzenie przez Stanisława Staszica Szkoły Akademiczno-Górniczej.

Vocabulary: Spiski to tajne organizacje patriotyczne, które powstawały mimo carskiego zakazu z 1821 roku. Najważniejsze z nich to Związek Przyjaciół Panta Koina, Związek Wolnych Polaków, Towarzystwo Patriotyczne oraz Towarzystwo Filomatów i Filaretów.

Powstanie listopadowe i jego konsekwencje

Powstanie listopadowe, które wybuchło 30 listopada 1830 roku i zakończyło się 21 października 1831 roku, było polskim zrywem przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Główną przyczyną powstania było nieprzestrzeganie przez władców rosyjskich postanowień konstytucji Królestwa Polskiego, wprowadzenie cenzury i prześladowanie tajnych towarzystw.

Example: Mocnymi stronami powstania były obecność na terenie Królestwa całkowicie polskiej armii oraz przychylność niższych i średnich warstw społecznych.

Słabościami powstania okazały się brak poparcia ze strony burżuazji i generałów oraz zablokowanie udziału ochotników (chłopów i mieszczan) w buncie. Mimo to, powstanie listopadowe miało największe szanse powodzenia spośród wszystkich XIX-wiecznych polskich zrywów, głównie ze względu na liczną i dobrze uzbrojoną armię.

Highlight: Konsekwencje powstania listopadowego obejmowały prześladowania i represje polityczne, co znacząco wpłynęło na sytuację Polaków w zaborze pruskim i innych częściach podzielonego kraju.

Nowy podział ziem polskich po kongresie wiedeńskim

Kongres wiedeński w 1815 roku dokonał nowego podziału ziem polskich między trzy mocarstwa zaborcze. Rosja otrzymała 82% terytorium, Austria 11%, a Prusy 7%. Najważniejsze postanowienia kongresu wobec Polski obejmowały utworzenie Królestwa Polskiego połączonego unią personalną z Rosją, powstanie Wielkiego Księstwa Poznańskiego w zaborze pruskim oraz ustanowienie Krakowa jako wolnego miasta.

Highlight: Kongres wiedeński wprowadził nowy ład polityczny na ziemiach polskich, dzieląc je między trzy mocarstwa zaborcze.

W zaborze pruskim, oprócz Wielkiego Księstwa Poznańskiego, znalazły się dawne Prusy Królewskie (tzw. Prusy Zachodnie) oraz Warmia. Początkowo w Wielkim Księstwie Poznańskim język polski mógł być używany w administracji, sądownictwie i szkolnictwie, jednak te swobody zostały ograniczone po powstaniu listopadowym.

Vocabulary: Germanizacja to proces narzucania niemieckiej kultury, tożsamości i języka ludności innego pochodzenia, w tym przypadku ludności polskiej.

Definition: Uwłaszczenie chłopów oznaczało nadanie chłopom prawa własności do posiadanej przez nich ziemi, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych, takich jak poddaństwo, pańszczyzna czy czynsz.