Faszyzm włoski

Faszyzm we Włoszech narodził się w wyniku powojennego kryzysu wewnętrznego. Rozczarowanie warunkami traktatu pokojowego, bezrobocie spowodowane demobilizacją wojska i redukcją produkcji zbrojeniowej stworzyły podatny grunt dla radykalnych ideologii.

Vocabulary: Duce - tytuł przywódcy faszystowskich Włoch, używany przez Benito Mussoliniego.

Benito Mussolini stanął na czele ruchu faszystowskiego, który przekształcił się w Narodową Partię Faszystowską. Faszyści walczyli z komunizmem i socjalizmem, zyskując poparcie części społeczeństwa.

Highlight: Kluczowym momentem w dojściu faszystów do władzy był Marsz na Rzym w październiku 1922 roku.

W jego wyniku król Wiktor Emanuel III powierzył Mussoliniemu funkcję premiera. Włochy stopniowo przekształcały się w państwo totalitarne, z dyktaturą Narodowej Partii Faszystowskiej, systemem korporacyjnym i aparatem terroru.

Sukces włoskich faszystów wynikał z wprowadzenia ustawodawstwa socjalnego, skutecznej walki z bezrobociem oraz poprawy stanu opieki zdrowotnej i edukacji.

Powstanie nazizmu w Niemczech

Nazizm w Niemczech narodził się na gruncie powojennego kryzysu i przekonań o niesprawiedliwości traktatu wersalskiego. Niemcy borykali się z bezrobociem, hiperinflacją i kryzysem demokracji.

Definition: NSDAP (Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników) - partia nazistowska założona przez Adolfa Hitlera.

NSDAP pod przywództwem Adolfa Hitlera głosiła ideologię łączącą nacjonalizm, antysemityzm i antykomunizm. Partia zdobyła władzę w wyborach parlamentarnych w 1932 roku, a 30 stycznia 1933 roku Hitler został kanclerzem.

Quote: Hitler ogłosił się führerem - wodzem narodu niemieckiego.

Naziści stopniowo likwidowali swobody demokratyczne, delegalizując partie opozycyjne i tworząc system monopartyjny. Utworzono SS (policję partyjną NSDAP) i Gestapo, a także system obozów koncentracyjnych.

Fundamentem nazizmu był rasizm, czego wyrazem były ustawy norymberskie z 1935 roku, ograniczające prawa obywatelskie ludności żydowskiej, oraz "noc kryształowa" - pogrom Żydów z 9 listopada 1938 roku.

Highlight: Nazistowskie Niemcy prowadziły intensywną indoktrynację społeczeństwa, szczególnie młodzieży poprzez organizację Hitlerjugend.

Wszystkie trzy systemy totalitarne - ZSRS, faszystowskie Włochy i nazistowskie Niemcy - dążyły do ekspansji terytorialnej. Niemcy realizowały koncepcję Lebensraum (przestrzeni życiowej), dokonując Anschlussu Austrii i zajmując Sudety. Włochy dążyły do budowy "Wielkich Włoch", a ZSRS wykorzystywał ideę komunistycznego internacjonalizmu i Komintern do rozszerzania swoich wpływów.

Powstanie ZSRS

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRS) powstał w wyniku rewolucji w Rosji podczas I wojny światowej. Rewolucja lutowa w 1917 roku obaliła carat i ustanowiła republikę, a następnie rewolucja październikowa doprowadziła do przejęcia władzy przez bolszewików pod przywództwem Włodzimierza Lenina.

Highlight: W 1922 roku oficjalnie utworzono ZSRS, gdzie pełnię władzy zdobyła Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików).

W państwie wprowadzono tzw. dyktaturę proletariatu, a po śmierci Lenina władzę skupił w swoich rękach Józef Stalin, wprowadzając kult jednostki.

Gospodarka ZSRS opierała się na kolektywizacji rolnictwa (sowchozy i kołchozy), nacjonalizacji przemysłu i centralnym zarządzaniu. Wprowadzono także terror komunistyczny, wykorzystując tajną policję (CZEKA, OGPU, NKWD) i system obozów pracy (GUŁAG).

Example: Przykładem terroru stalinowskiego była Wielka Czystka w latach 1936-1938, podczas której Stalin eliminował swoich politycznych rywali.

Władze prowadziły również intensywną indoktrynację społeczeństwa i zwalczały konkurencyjne światopoglądy, w tym prowadząc walkę z Kościołem.