Gramatyka Angielska: Czasy na Maturę 2024

Czasy teraźniejsze

Czas Present Simple używamy, gdy mówimy o czynnościach regularnych, zwyczajach i stanach stałych. W zdaniach twierdzących po prostu dodajemy końcówkę -s lub -es w 3. osobie liczby pojedynczej (np. "She plays"). W przeczeniach używamy "don't/doesn't" (np. "I don't speak Spanish"), a pytania tworzymy z pomocą "do/does" (np. "Do you speak Spanish?").

Czas Present Continuous świetnie sprawdza się, gdy opisujemy to, co dzieje się właśnie teraz, czynności tymczasowe lub zaplanowane, a także stopniowe zmiany. Tworzymy go używając "be + czasownik z końcówką -ing" (np. "I am watching"). Pamiętaj, że przy dodawaniu -ing niektóre czasowniki wymagają zmian w pisowni - czasowniki zakończone na -e tracą tę literę (live → living), a czasowniki z krótką samogłoską i końcową spółgłoską podwajają spółgłoskę (sit → sitting).

Wskazówka! Używając "always", "constantly" lub "continually" z Present Continuous możesz wyrazić swoją złość lub irytację: "You are always leaving your things everywhere!"

W rozpoznawaniu czasów pomogą Ci charakterystyczne określenia czasu. Dla Present Simple to: every day/week, always, usually, often, sometimes, at night. Dla Present Continuous: now, at the moment, at present, right now, as we speak.

Czasy przeszłe

Past Simple używamy, gdy mówimy o zakończonych czynnościach w przeszłości, zdarzeniach, które miały miejsce w określonym momencie, lub dawnych zwyczajach. W zdaniach twierdzących używamy drugiej formy czasownika (np. "I did my homework"). W przeczeniach dodajemy "didn't" przed czasownikiem w formie podstawowej (np. "I didn't do my homework"), a pytania tworzymy za pomocą "Did" (np. "Did you do your homework?").

Past Continuous stosujemy, gdy opisujemy czynności trwające w konkretnym momencie w przeszłości. Tworzymy go używając "was/were + czasownik z -ing" (np. "I was doing my homework"). Zdania przeczące tworzysz dodając "not" po was/were (np. "I wasn't doing..."), a pytania poprzez inwersję (np. "Was he doing...?").

Konstrukcja Used to pomaga opisać czynności i stany, które regularnie powtarzały się w przeszłości, ale już się zakończyły. Na przykład: "When she was a child she used to play with dolls" (Kiedy była dzieckiem, bawiła się lalkami).

Zapamiętaj! Past Simple łączy się z określeniami czasu takimi jak: yesterday, last week, two days ago, in 2023, the day before yesterday. Past Continuous najczęściej występuje z: while, when, as, all day yesterday.

Nie pomyl form czasowników nieregularnych - ich drugą formę (dla Past Simple) musisz po prostu zapamiętać, bo nie tworzą jej przez dodanie -ed!

Czasy typu Perfect

Present Perfect (I have/has + III forma czasownika) używamy, gdy mówimy o:

• czynnościach z przeszłości, których skutki widać teraz
• zdarzeniach rozpoczętych w przeszłości i trwających do teraz
• doświadczeniach życiowych

Tworzenie zdań jest proste: podmiot + have/has + III forma czasownika (np. "I have done my homework"). W przeczeniach dodajemy "not" po have/has (np. "I haven't done..."), a pytania tworzymy stawiając have/has na początku (np. "Have you done...?").

Present Perfect Continuous (have/has been + czasownik z -ing) stosujemy dla:

• czynności rozpoczętych w przeszłości, które nadal trwają
• czynności właśnie zakończonych z widocznymi skutkami
• czynności z naciskiem na ich trwanie, nie rezultat

Na przykład: "Mr Brown has been working in a hospital for over 20 years" (Pan Brown pracuje w szpitalu od ponad 20 lat).

Wskazówka! Present Perfect często występuje z określeniami: for (przez), since (od), just (właśnie), already (już), yet (jeszcze), ever (kiedykolwiek), never (nigdy).

Pamiętaj, że czasy Perfect łączą przeszłość z teraźniejszością - mówią o tym, jak przeszłe zdarzenia wpływają na obecną sytuację. To kluczowa różnica między Present Perfect a Past Simple!

Past Perfect i Past Perfect Continuous

Past Perfect (S + had + III forma) używamy gdy opisujemy czynność przeszłą, która wydarzyła się przed inną czynnością przeszłą. Innymi słowy - to czas na opisanie "przeszłości w przeszłości" - tego co stało się pierwsze.

Zdania twierdzące tworzymy łącząc podmiot + had + III forma czasownika (np. "I had done my homework before the movie started"). Przeczenia budujemy dodając "not" po "had" (np. "I hadn't done..."), a pytania poprzez inwersję z "had" na początku (np. "Had you done...?").

Past Perfect Continuous (S + had been + Ving) opisuje czynność, która trwała przez jakiś czas i zakończyła się przed konkretnym momentem w przeszłości. Na przykład: "Before I left home I had been doing my homework for two hours" (Zanim wyszedłem z domu, odrabiałem pracę domową przez dwie godziny).

Ważne! Past Perfect często występuje ze słowami: after (po), before (przed), by the time (zanim). Te wyrażenia pomogą Ci uporządkować chronologię zdarzeń w przeszłości.

Kluczem do poprawnego używania Past Perfect jest zrozumienie sekwencji zdarzeń - ten czas zawsze opisuje wcześniejsze zdarzenie, gdy mówimy o dwóch czynnościach przeszłych. Możesz o nim myśleć jako o "super przeszłym" czasie.

Czasy przyszłe

Future Simple $S + will + V$ używamy gdy:

• podejmujemy decyzję w momencie mówienia ("I'm hungry. I'll have a sandwich")
• obiecujemy lub grozimy ("I will help you")
• przewidujemy przyszłość ("I think she will pass her exam")

Zdania tworzymy łącząc podmiot + will + czasownik podstawowy (np. "I will do my homework"). Przeczenia budujemy dodając "not" po "will" (często jako "won't"), a pytania poprzez inwersję (np. "Will he do his homework?").

Be going to (S + be + going to + V) stosujemy gdy:

• mówimy o planach i zamiarach, które jeszcze nie są w pełni ustalone
• przewidujemy przyszłość na podstawie obecnych przesłanek ("Look at those clouds! It's going to rain")

Zdania tworzymy używając odpowiedniej formy czasownika "be" + going to + czasownik podstawowy (np. "I am going to do homework"). Przeczenia tworzymy dodając "not" po formie "be", a pytania przez inwersję z "be".

Pamiętaj! Choć oba czasy mówią o przyszłości, "will" często wyraża spontaniczne decyzje lub przewidywania, podczas gdy "be going to" wskazuje na plany lub zamiary.

Charakterystyczne określenia czasu dla czasów przyszłych to: tomorrow, next week/month, in 2 days, soon, the day after tomorrow.

Future Continuous i Future Perfect

Future Continuous (S + will be + Ving) jest idealny gdy:

• opisujemy czynność, która będzie trwała w określonym momencie w przyszłości ("This time tomorrow I will be flying to Maldives")
• mówimy o przyszłych zdarzeniach, które są nieuchronne lub rutynowe
• formułujemy uprzejme pytania ("Will you be doing the first aid course this month?")

Zdania twierdzące tworzymy łącząc podmiot + will be + czasownik z -ing (np. "I will be watching TV tomorrow at 7"). W przeczeniach dodajemy "not" po "will", a pytania tworzymy poprzez inwersję z "will" na początku.

Future Perfect (S + will have + III forma) używamy gdy:

• mówimy o czynnościach, które zakończą się przed określonym momentem w przyszłości

Zdania twierdzące budujemy łącząc podmiot + will have + III forma czasownika (np. "I will have finished by 10"). Przeczenia tworzymy dodając "not" po "will", a pytania przez inwersję.

Wskazówka! Future Perfect często używamy z określeniami "by" (do/przed) i "by the time" (zanim): "By this time next year, I will have graduated".

Czasy Future Continuous i Future Perfect pozwalają precyzyjnie opisać, jak będą przebiegały lub kiedy zakończą się czynności w przyszłości. Używaj ich, gdy sama informacja o tym, że coś się wydarzy (Future Simple), jest niewystarczająca.

Czasowniki statyczne i modalne

Czasowniki statyczne nie przyjmują formy ciągłej $z -ing$. Należą do nich: believe, hate, know, like, love, need, prefer, understand, want i wiele innych. Po prostu opisują stany, a nie czynności.

Niektóre czasowniki zmieniają znaczenie w zależności od formy:

• "Peter has books" (Piotr ma książki) vs "Peter is having dinner" (Piotr je obiad)
• "I think Kate is nice" (Uważam, że Kasia jest miła) vs "I'm thinking about holidays" (Myślę o wakacjach)
• "I see two boys" (Widzę dwóch chłopców) vs "I'm seeing Maggy this afternoon" (Spotykam się z Magdą)

Czasowniki modalne (can, could, may, might, must, should, ought to, mustn't, needn't):

• mają tę samą formę dla wszystkich osób
• po nich zawsze używamy bezokolicznika bez "to"
• pełnią funkcję operatora w pytaniach
• większość występuje tylko w czasie teraźniejszym

Najważniejsze czasowniki modalne i ich znaczenia:

• can/could: umiejętność, możliwość, pozwolenie, prośba
• must: obowiązek wewnętrzny ("Muszę bo sam chcę")
• have to: przymus zewnętrzny ("Muszę bo mi kazano")
• mustn't: zakaz robienia czegoś

Ciekawostka! Must wyraża przymus wewnętrzny (musimy, bo sami chcemy), a have to wyraża przymus zewnętrzny (musimy, bo nam kazano).

Aby używać czasowników modalnych w innych czasach, stosujemy odpowiedniki: must → have to, can/could → to be able to, may/might → to be allowed to.

Więcej o modalnych i strona bierna

Should/ought to używamy do udzielania rad: "You should study more if you want to pass" (Powinieneś więcej się uczyć, jeśli chcesz zdać).

May/might wyrażają pozwolenie lub przypuszczenie: "It may rain tonight" (Możliwe, że dziś wieczorem będzie padać).

Needn't oznacza brak przymusu: "You needn't stay here for two weeks" (Nie musisz zostawać tu przez dwa tygodnie).

Czasowniki modalne mogą odnosić się do przeszłości poprzez konstrukcję: S + modal + have + III forma:

• "Ann could have forgotten about our date" (Możliwe, że Ania zapomniała o naszej randce)
• "Andrew can't have left the window open" (Niemożliwe, żeby Andrzej zostawił otwarte okno)

Strona bierna (S + be + III forma czasownika) używamy, gdy ważniejsze jest co zostało zrobione, a nie kto to zrobił. Formę czasownika "be" dostosowujemy do czasu:

• Present Simple: "It is made for you" (Jest to robione dla ciebie)
• Past Simple: "It was made for you" (Zostało to zrobione dla ciebie)
• Future Simple: "It will be made for you" (Zostanie to zrobione dla ciebie)

Zapamiętaj! Z czasownikami takimi jak believe, know, report, say można użyć konstrukcji osobowej i nieosobowej:

• "It is believed that he lives in USA" (Uważa się, że mieszka w USA)
• "He is believed to live in the USA" (Uważa się, że mieszka w USA)

Strona bierna jest niezwykle przydatna w języku formalnym, raportach i tekstach naukowych, gdzie wykonawca czynności często jest nieistotny lub nieznany.

Struktury gramatyczne i mowa zależna

Dopełnienie czasownika może występować w różnych formach:

• V (bezokolicznik bez "to") po: czasownikach modalnych, would rather, let, make Np. "Let him make the dishes today" (Pozwól mu dziś pozmywać naczynia)
• to + V po: decide, intend, promise, refuse Np. "I refused to pay for that dinner" (Odmówiłem zapłacenia za tę kolację)
• Ving po: enjoy, avoid, suggest, miss Np. "I hate doing things not to the end" (Nie znoszę robić rzeczy nie do końca)

Pytania pośrednie są bardziej uprzejme niż pytania bezpośrednie:

• "Does she speak English?" → "I wonder if she speaks English."
• "What did they watch?" → "Tell me what they watched."

Mowa zależna (reported speech) używamy, gdy relacjonujemy czyjąś wypowiedź. Najważniejsze zmiany:

• czasy przesuwają się o jeden w tył (Present Simple → Past Simple)
• zmieniają się określenia czasu (today → that day, tomorrow → the next day)
• zmieniają się zaimki (this → that, here → there)

Praktyczna wskazówka! W mowie zależnej tryb rozkazujący zamienia się na konstrukcję z "to": "Come to me please" → "I told you to come to me"

Pytania w mowie zależnej zmieniają szyk wyrazów: "Is your sister at home today?" → "I asked if your sister was at home that day."

Zdania względne i warunkowe

Zdania względne dzielą się na:

• Definiujące (bez przecinka): "The soup which is in the bowl is for you"
• Niedefiniujące (z przecinkiem): "Mr Sobczyk, who is my biology teacher, was taken to hospital"

Rzeczowniki mogą być:

• Policzalne: car, man, park (można je policzyć)
• Niepoliczalne: advice, food, money (nie mają liczby mnogiej)
• Występujące tylko w liczbie mnogiej: glasses, trousers, scissors

Aby uczynić niepoliczalne policzalnymi, dodajemy określenia: a piece of advice, a glass of water.

Zdania warunkowe mieszane łączą różne warunki i rezultaty:

• Teraźniejszy warunek + przeszły rezultat: "If I were taller, I would have became a basketball player"
• Przeszły warunek + teraźniejszy rezultat: "If I had paid my internet bill last week, I would have access to it now"

Uwaga! Niektóre rzeczowniki mają nieregularną liczbę mnogą: man → men, woman → women, child → children, foot → feet, tooth → teeth, mouse → mice, person → people.

Pamiętaj, że zdania warunkowe mieszane opisują sytuacje hipotetyczne - albo nierzeczywisty warunek teraźniejszy i jego konsekwencje w przeszłości, albo nierzeczywisty warunek przeszły i jego konsekwencje teraz. Pomagają one wyrażać żal lub refleksję nad przeszłością.