Plan wydarzeń i kluczowe pojęcia "Ferdydurke"
"Ferdydurke" zaczyna się od rozważań Józia o własnej niedojrzałości. Po spotkaniu z profesorem Pimką bohater zostaje porwany do szkoły, gdzie obserwujemy konflikty między uczniami oraz nieudane bunty Gałkiewicza podczas lekcji.
Kluczem do zrozumienia powieści są pojęcia, którymi operuje Gombrowicz. Forma to schemat zachowania narzucany innym ludziom, często związany z rolą społeczną. Upupianie to narzucanie komuś formy dziecka, zmuszanie do infantylnych zachowań. Gęba to maska społeczna, którą przyjmujemy w kontaktach z innymi.
Szkoła w powieści jest instytucją upupiającą uczniów poprzez ograniczanie samodzielnego myślenia, narzucanie poglądów i kontrolę rodziców. Józio doświadcza też innych form: u Młodziaków zostaje uznany za staroświeckiego chłopca, Zuta narzuca mu formę zakochanego, ciocia traktuje go jak małego siostrzeńca, a u Hurleckich musi przyjąć rolę panicza.
Warto zapamiętać! Józio podsumowuje swoje doświadczenia słowami: "Nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę" – pokazując, że ucieczka od formy jest niemożliwa.
