Podstawy fonetyki

Fonetyka to dział lingwistyki, który zajmuje się badaniem dźwięków mowy. Sprawdza jak je wytwarzamy (fonetyka artykulacyjna), jakie mają właściwości fizyczne (fonetyka akustyczna) i jak je odbieramy (fonetyka audytywna).

Musisz zapamiętać różnicę między głoską a literą. Głoskę słyszysz i wypowiadasz - to jest dźwięk. Literę widzisz i piszesz - to znak graficzny na papierze.

Sylaba to grupa głosek, która zawsze ma przynajmniej jedną samogłoskę. W języku polskim mamy samogłoski $a, e, i, o, u/ó, y, ą, ę$ i spółgłoski (wszystkie pozostałe).

Głoski dzielimy też na inne grupy. Głoski nosowe (ą, ę, m, m', n, ń) to te, przy których powietrze przechodzi przez nos. Głoski ustne to wszystkie pozostałe. Głoski twarde i miękkie różnią się sposobem wymowy - miękkie kończą się jakby na "i".

Wskazówka: Żeby sprawdzić czy głoska jest dźwięczna, połóż rękę na gardle podczas wymowy - jeśli czujesz drgania, to głoska dźwięczna!

Akcent i upodobnienia fonetyczne

Litera "i" ma w polskim dwie ważne funkcje: może tworzyć sylabę sama w sobie lub oznaczać miękkość poprzedniej spółgłoski.

Akcent w języku polskim ma swoje zasady. Najczęściej pada na drugą sylabę od końca słowa. Czasami jednak pada na trzecią sylabę od końca (np. w niektórych formach czasowników z końcówką -by, -byś lub w liczebnikach jak "dwieście") lub nawet na czwartą (w formach jak "zrobilibyśmy").

Upodobanie fonetyczne to ciekave zjawisko - oznacza, że wymawiasz słowa inaczej niż je piszesz. Dzieje się tak, bo głoski wpływają na siebie nawzajem. Na przykład piszesz "wędka", ale mówisz [wętka], albo piszesz "wróżka", a mówisz [wrószka].

Pamiętaj: Upodobania fonetyczne to naturalna rzecz w każdym języku - nie rób sobie z tym problemu, po prostu zapamiętaj najważniejsze przykłady!