Czasownik i jego odmiana

Czasownik to część mowy, która nazywa czynności (np. piszę, biegam) i stany (np. rosnę, choruję). Łatwo go rozpoznasz, odpowiadając na pytania: co robi? co się z nim dzieje?

Czasowniki odmieniają się przez osoby - to nazywamy koniugacją. Mamy sześć form: trzy w liczbie pojedynczej $ja piszę, ty piszesz, on/ona/ono pisze$ i trzy w liczbie mnogiej $my piszemy, wy piszecie, oni/one piszą$.

Czasownik ma również rodzaje gramatyczne. W liczbie pojedynczej występuje w rodzaju męskim, żeńskim i nijakim (on pisał, ona pisała, ono pisało), a w liczbie mnogiej w rodzaju męskoosobowym i niemęskoosobowym (oni pisali, one pisały).

💡 Wskazówka: Żeby szybko rozpoznać rodzaj czasownika, dodaj słowo pomocnicze - on (męski), ona (żeński), ono (nijaki), oni (męskoosobowy), one (niemęskoosobowy).

Czasownik może występować w trzech trybach:

• oznajmującym - informuje o faktach (piszę, pisałem, będę pisał)
• rozkazującym - wyraża polecenia (pisz, piszmy, piszcie)
• przypuszczającym - mówi o możliwościach (pisałbym, pisałabyś)

Czasy i formy czasownika

Czasowniki występują w trzech czasach gramatycznych. Czas przeszły opisuje, co już się wydarzyło (pisałem, czytali). Czas teraźniejszy mówi, co dzieje się teraz (piszę, czytają). Czas przyszły zapowiada, co dopiero nastąpi - może być prosty (napiszę) lub złożony (będę pisał).

Czasowniki mają też dwa aspekty, które określają przebieg czynności. Aspekt dokonany (co zrobić?) wskazuje na czynności zakończone lub takie, które na pewno się zakończą (napisał, zaśpiewa). Aspekt niedokonany (co robić?) opisuje czynności trwające, bez informacji o ich zakończeniu (pisał, śpiewa).

Warto zapamiętać, że czasowniki dokonane nie mają formy czasu teraźniejszego - mogą występować tylko w przeszłym (napisał) i przyszłym prostym (napisze). Czasowniki niedokonane mają wszystkie trzy czasy.

💡 Sprytna sztuczka: Aby sprawdzić aspekt czasownika, zadaj pytanie pomocnicze - jeśli odpowiada na "co robić?" to jest niedokonany, a jeśli na "co zrobić?" - dokonany.

Czasowniki występują też w różnych formach - osobowych (pisałem, liczymy) i nieosobowych (bezokolicznik: pisać, piec; formy typu: pisano, mówi się).