Rodzaje literackie i ich cechy

Strona ta kontynuuje opis rodzajów literackich, skupiając się na liryce i dramacie:

Liryka:

• Opis przeżyć i uczuć
• Występuje monolog (rzadko dialog liryczny)
• Funkcja: wyrażanie przeżyć i uczuć
• Charakteryzuje się subiektywnością podmiotu
• Brak akcji lub niewielka fabuła
• Czas przedstawienia: teraźniejszość

Example: Niektóre rozdziały "Małego Księcia" to przykład liryki prozą, a "Treny" to przykład liryki wierszowanej.

Dramat:

• Polega na działaniu postaci
• Występuje dialog/polilog
• Funkcja: przedstawienie zdarzeń
• Charakteryzuje się subiektywnością osób dramatu
• Akcja rozgrywana w przyszłości

Example: Pierwsza scena "Romea i Julii" to przykład dramatu prozą, a "Dziady część II" to dramat wierszowany.

Dokument omawia również podmioty w różnych rodzajach literackich:

• W epice: narrator
• W liryce: podmiot liryczny
• W dramacie: osoby dramatu

Vocabulary: Synkretyzm rodzajowy - mieszanie różnych rodzajów literackich w jednym utworze.

Typy wierszy i porównanie literatury z retoryką

Ta strona skupia się na typach wierszy oraz porównaniu literatury z retoryką:

Typy wierszy:

1. Ze względu na występowanie miary wierszowej:
   • Wiersz metryczny
   • Wiersz wolny
2. Ze względu na występowanie rymów:
   • Wiersz rymowy
   • Wiersz biały
3. Ze względu na podział na strofy:
   • Wiersz stroficzny
   • Wiersz stychiczny

Definition: Wiersz wolny to rodzaj wiersza, który nie podlega ścisłym regułom metrycznym i rymowym.

Porównanie literatury z retoryką:

• Dominująca funkcja wypowiedzi:
  • Literatura: estetyczna
  • Retoryka: perswazyjna
• Dominujący cel wypowiedzi:
  • Literatura: zachwycać
  • Retoryka: przekonać, pouczyć
• Nadawca wypowiedzi:
  • Literatura: narrator, podmiot liryczny, osoby dramatu
  • Retoryka: mówca

Example: Przykładowe gatunki literackie to epos, pieśń, hymn, tragedia, natomiast w retoryce mamy satyrę, traktat, kazanie.

Highlight: Warto zauważyć, że rodzaje sztuki literackiej mogą przenikać się wzajemnie, tworząc unikalne formy wyrazu artystycznego.

Cechy tekstów literackich

Dokument rozpoczyna się od omówienia głównych cech tekstów literackich. Wymienione zostały trzy kluczowe aspekty:

1. Walory estetyczne - przynależność literatury do dzieł sztuki i wytworów estetycznych.
2. Fikcyjność - występowanie elementów zmyślenia i kreacji świata przedstawionego.
3. Obrazowość - zdolność do wywoływania w wyobraźni czytelnika obrazów opisywanego świata.

Highlight: Szczególną uwagę zwrócono na specjalne ukształtowanie języka w tekstach literackich, które polega na dbałości o piękno wypowiedzi i stosowaniu różnorodnych środków artystycznych, takich jak metafory czy porównania.

Następnie dokument przechodzi do omówienia trzech głównych rodzajów literackich: epiki, liryki i dramatu.

Definition: Epika to rodzaj literacki, który charakteryzuje się opowiadaniem lub opisem, z narracją fabularną lub monologiem, często z udziałem dialogu. Jej główną funkcją jest przedstawienie świata.

Vocabulary: Obiektywizacja - dążenie do przedstawienia rzeczywistości w sposób bezstronny i niezależny od osobistych opinii.

Example: Przykładami dzieł epickich są "Odyseja" (proza) i "Iliada" (wiersz).