Stanisław Wokulski jako bohater rozdwojony
Wokulski to postać złożona - mieszczanin z pochodzenia szlacheckiego, który próbował się kształcić SzkołaGłoˊwna,kierunekmatematyczno−fizyczny, ale przerwał naukę, by wziąć udział w powstaniu styczniowym. Jego życiorys obejmuje zesłanie na Syberię i późniejszy sukces w handlu.
Jako pozytywista realizuje hasła epoki: pracę u podstaw (pomoc Mariannie, Wysockiemu), pracę organiczną (spółka handlowa) czy emancypację kobiet (zatrudnienie Heleny Stawskiej). Jednocześnie dostrzega, że społeczeństwo jest zbyt podzielone, by ideały pozytywistyczne mogły się w pełni zrealizować.
Z drugiej strony Wokulski to romantyk - próbuje popełnić samobójstwo z miłości, walczy o wolność kraju, wierzy w ideały. Jego rozdarcie wewnętrzne widać w stosunku do arystokracji (którą krytykuje, ale do której jednocześnie aspiruje) oraz w obsesyjnej miłości do Izabeli.
Zapamiętaj! Scena u Hopfera symbolizuje problemy z awansem społecznym - czerwone ręce Wokulskiego są znakiem ciężkiej pracy, drabina symbolizuje wspinaczkę społeczną, a kpiny ze strony innych pokazują opór warstw uprzywilejowanych.