Podstawowe informacje o powieści

Bułhakow tworzył "Mistrza i Małgorzatę" przez 12 lat, ale dzieło zostało opublikowane dopiero wiele lat po jego śmierci. Akcja powieści rozgrywa się w trzech wymiarach czasowych: realistycznym (Moskwa lat 30. XX wieku), biblijnym (Jerozolima w 33 r. n.e.) oraz metafizycznym (z "rozciągnięciem czasu").

Miejsca akcji również są zróżnicowane - od moskiewskich lokalizacji (Patriarsze Prudy, teatr, klinika psychiatryczna), przez biblijną Jerozolimę (Naga Góra, pałac Piłata), aż po metafizyczną przestrzeń mieszkania zamieniającego się w salę balową. W każdej z tych przestrzeni występuje inna grupa bohaterów - postacie realne (Mistrz, Małgorzata, Iwan Bezdomny), biblijne (Poncjusz Piłat, Jeszua) oraz metafizyczne (Woland, kot Behemot, Hella).

Ciekawostka: Powieść zawiera trzy główne wątki, które wzajemnie się przeplatają: realistyczny (życie w sowieckiej Moskwie), biblijny (historia Piłata i Jeszui) oraz metafizyczny (działania Wolanda i jego świty).

Narracja i struktura powieści

"Mistrz i Małgorzata" zachwyca swoją polifoniczną narracją, czyli wielogłosowością opowiadania. Główny narrator trzecioosobowy przedstawia wydarzenia w Moskwie, ale czasem zamienia się w narratora pierwszoosobowego, zwracającego się bezpośrednio do czytelnika. W powieści występują też inni narratorzy - Woland opowiadający historię Piłata i Jeszui, Mistrz relacjonujący tę samą historię Iwanowi, czy Małgorzata czytająca książkę Mistrza.

Ta złożona struktura narracyjna pozwala spojrzeć na przedstawione wydarzenia z różnych perspektyw. Dzięki temu czytelnik może samodzielnie interpretować opisywaną rzeczywistość i formułować własne wnioski dotyczące sensu opowieści.

Warto zwrócić uwagę na postać Behemota - demona przyjmującego postać czarnego kota lub człowieka o "kociej" twarzy, który jest jednym z najbardziej wyrazistych członków świty Wolanda.

Wskazówka dla ucznia: Podczas czytania powieści zwracaj uwagę na to, kto w danym momencie opowiada historię - pomoże ci to lepiej zrozumieć przedstawione wydarzenia!

Obraz totalitarnej Moskwy

Moskwa przedstawiona w powieści to miasto zniewolone przez system totalitarny. Wypaczenia dotyczą wszystkich sfer życia: społecznej, ekonomicznej i kulturalnej. Mieszkańcy stolicy utracili zdolność krytycznego myślenia, a ich moralność upadła - kierują się przede wszystkim kłamstwem, nieuczciwością i egoizmem.

Ludzie są obsesyjnie skupieni na dobrach materialnych - marzą o wygodnym życiu i lepszych ubraniach. Doskonale widać to w scenie w teatrze Variétés, gdzie kobiety mogą za darmo wymienić starą odzież na nową. Ta scena bezlitośnie obnaża płytkość i konsumpcjonizm mieszkańców stolicy.

W powieści ukazano także zniewolonych przez system literatów jak Berlioz oraz tych, którzy próbują opierać się oficjalnej doktrynie. Tytułowy Mistrz napisał powieść o Poncjuszu Piłacie i Jeszui, której nie mógł opublikować ze względu na cenzurę. Rozpoczęło to jego prześladowania, które doprowadziły do spalenia rękopisu i pobytu w szpitalu psychiatrycznym.

Warto zapamiętać: Historia Mistrza to metafora losu artysty w totalitarnym państwie, gdzie wolność twórcza jest ograniczana, a nieprawomyślni twórcy - prześladowani.