Czym jest mit i jak powstał świat

Mit to gatunek epicki, opowiadanie o starożytnych bogach i bohaterach. Mity możemy podzielić na kilka rodzajów: kosmogeniczne (o powstaniu świata), antropogeniczne (o powstaniu ludzi), teogoniczne (o bogach) oraz genealogiczne (o historii pokoleń ludzkich).

Historia świata według mitologii greckiej zaczyna się od Chaosu. Z niego wyłoniła się Gaja (Ziemia) i Uranos (Niebo), którzy mieli potomstwo: cyklopów, tytanów i sturękich. Uranos wrzucił swoje dzieci do Tartaru ze względu na ich odrażający wygląd. Gaja namówiła syna Kronosa, by obalił ojca, co też uczynił, okaleczając Uranosa. Z jego krwi narodziły się Erynie, boginie zemsty.

Kronos, obawiając się podobnego losu, połykał swoje dzieci zaraz po narodzinach. Jego żona Reja podstępem uratowała Zeusa, dając Kronosowi do połknięcia kamień zawinięty w pieluszkę. Dorosły Zeus podał ojcu środek na wymioty, uwalniając rodzeństwo, a następnie wspólnie pokonali tytanów i podzielili się władzą.

Ciekawostka: Czy wiesz, że wiele współczesnych wyrażeń pochodzi z mitologii? Na przykład "syzyfowa praca" to określenie beznadziejnego, nieskończonego wysiłku - poznasz jego źródło w dalszej części!

W micie o Prometeuszu dowiadujemy się, jak powstali ludzie. Prometeusz ulepił ich z gliny zmieszanej ze łzami i dał im duszę z iskier niebańskich. Ukradł bogom ogień, by podarować go ludziom i nauczyć ich, jak go używać. Za ten czyn prometejski (bezinteresowne poświęcenie) Zeus ukarał go, przykuwając do skał Kaukazu, gdzie orzeł codziennie wyjadał mu odrastającą wątrobę.

Mity o Tantalu, Tezeuszu oraz Dedalu i Ikarze

Król Tantal, mimo że był lubiany przez bogów, popełnił dwie straszne zbrodnie: ukradł boskie jedzenie i zwątpił w boskość olimpijczyków. Urządził ucztę, na której podał bogom ciało własnego syna Pelopsa. Bogowie rozpoznali podstęp i nie tknęli posiłku (z wyjątkiem Demeter, która zjadła kawałek łopatki). Zeus przywrócił chłopca do życia, zastępując brakującą część kości słoniową.

Za swoją zbrodnię Tantal został strącony do Tartaru i skazany na wieczne męki - stoi w wodzie, która znika, gdy chce się napić, a nad głową ma owoce, których nie może dosięgnąć, oraz skałę, która wygląda jakby miała na niego spaść.

Mit o Tezeuszu opowiada o herosie, który postanowił zabić Minotaura - potwora pół-człowieka, pół-byka zamkniętego w labiryncie na Krecie. Tezeusz popłynął na wyspę razem z siedmioma dziewczętami i chłopcami, przeznaczonymi na ofiarę dla potwora. Na miejscu poznał księżniczkę Ariadnę, która z miłości podarowała mu kłębek nici, dzięki któremu mógł znaleźć drogę powrotną z labiryntu.

Pamiętaj: Mitologiczne opowieści często zawierają morały i przestrogi. Mit o Ikarze uczy nas, że lekceważenie dobrych rad i zbytnią pewność siebie może drogo kosztować!

Dedal, genialny konstruktor i budowniczy labiryntu, zapragnął uciec z Krety razem ze swoim synem Ikarem. Skonstruował skrzydła z ptasich piór i wosku. Przestrzegał syna, by nie leciał zbyt blisko słońca, które mogłoby roztopić wosk, ani zbyt blisko morza, które mogłoby zmoczyć pióra. Ikar zlekceważył ojcowską radę, podleciał za blisko słońca, wosk się roztopił, a chłopak wpadł do morza i utonął. Na pamiątkę tej historii morze nazwano Ikaryjskim.

Mit o Demeter i Korze oraz mit o Syzyfie

Historia Demeter i jej córki Kory wyjaśnia zmianę pór roku. Kora zerwała kwiat narzysu (mimo ostrzeżeń matki), co spowodowało, że została porwana przez Hadesa, boga podziemi. Zrozpaczona Demeter, bogini urodzaju, przybrała postać staruszki i szukała córki po całym świecie.

Trafiła na dwór króla Keleosa, gdzie zaopiekowała się księciem Tryptolemosem. Chcąc dać mu nieśmiertelność, kładła go codziennie w ogień. Gdy matka chłopca to zobaczyła, krzyknęła, co spowodowało, że dziecko wpadło do ognia. Demeter ujawniła swoją tożsamość, przywróciła księcia do życia i obdarowała go ziarnem zbóż.

Od Heliosa bogini dowiedziała się o losie córki i rzuciła klątwę na ziemię - rośliny zaczęły usychać, a ludzie głodować. Zeus nakazał Hadesowi oddać Korę, ale ten podstępnie dał dziewczynie owoc granatu, który związał ją z podziemiami. Ostatecznie Zeus zdecydował, że Kora będzie spędzać trzy miesiące w roku z Hadesem, a resztę czasu z matką na ziemi - tak powstały pory roku.

Warto wiedzieć: "Syzyfowa praca" to określenie, które stosujemy, gdy mówimy o bezsensownym, nieskończonym wysiłku, który nie przynosi rezultatów - dokładnie jak kara Syzyfa!

Syzf, król Koryntu, był znany z przebiegłości. Zdradził sekret Zeusa, a gdy bóg posłał po niego Tanatosa (boga śmierci), Syzf uwięził go, co sprawiło, że ludzie przestali umierać. Gdy Tanatos został uwolniony, Syzf przed śmiercią poprosił żonę, by nie grzebała jego ciała - dzięki temu mógł wrócić na ziemię, tłumacząc bogom podziemi, że musi ukarać żonę za brak pochówku.

Ostatecznie Tanatos zabrał Syzyfa z powrotem do podziemi, gdzie otrzymał on karę: musiał wtaczać ogromny głaz pod górę, który zawsze staczał się, zanim dotarł na szczyt. Ta wieczna, bezsensowna praca stała się symbolem bezowocnego wysiłku.