Mit o Prometeuszu

Prometeusz, mądry tytan, stworzył ludzi z gliny i łez, a ich dusze z "ognia niebieskiego". Widząc jak słabi są ludzie, ukradł dla nich ogień z Olimpu i nauczył ich różnych umiejętności, co rozgniewało Zeusa.

Zeus postanowił się zemścić i nakazał Hefajstosowi stworzyć Pandorę - piękną kobietę obdarzoną wieloma talentami, ale też podstępnym charakterem. Dostała ona tajemniczą beczkę, której zawartości nikt nie znał. Mądry Prometeusz odmówił przyjęcia Pandory, ale jego mniej rozważny brat Epimeteusz ożenił się z nią. Kiedy otworzyli beczkę, wypuścili na świat wszystkie choroby i nieszczęścia.

Warto zapamiętać! Prometeusz został surowo ukarany za pomoc ludziom - przykuty do skał Kaukazu, gdzie codziennie orzeł wydziobywał mu wciąż odrastającą wątrobę.

Po zabraniu Prometeusza ludzie stali się źli i buntowniczy. Bogowie zesłali na nich potop, który zniszczył całą cywilizację. Tylko dzięki Pyrze (córce Pandory) i Deukalionowi (synowi Prometeusza), którzy rozrzucali za siebie kamienie zmieniające się w ludzi, ziemia została na nowo zaludniona.

Mit o Syzyfie

Syzyf, władca Koryntu, cieszył się początkowo przychylnością bogów i często bywał na Olimpie. Niestety, okazał się plotkarzem i zdradził ważną tajemnicę Zeusa, co spowodowało gniew najważniejszego z bogów.

Zeus wysłał do niego boga śmierci Tanatosa, ale sprytny Syzyf uwięził go, przez co ludzie przestali umierać! Dopiero Ares uwolnił Tanatosa. Przed śmiercią Syzyf poprosił żonę, by nie chowała jego ciała, dzięki czemu mógł przekonać Hadesa, że musi wrócić na ziemię, by ukarać żonę. Zamiast wrócić do podziemi, Syzyf żył dalej na ziemi.

Ciekawostka! Karą za oszukanie bogów było wieczne toczenie głazu na szczyt góry - gdy Syzyf był już prawie u celu, kamień staczał się w dół i musiał zaczynać od nowa.

Mit o Orfeuszu i Eurydyce

Orfeusz, syn muzy Kaliope, był wspaniałym śpiewakiem i królem Tracji. Jego ukochaną była nimfa Eurydyka, która zmarła od ukąszenia żmii podczas ucieczki przed Aristajosem.

Zrozpaczony Orfeusz postanowił zejść do Hadesu, by odzyskać żonę. Swoją cudowną muzyką przekonał władcę podziemia, by oddał mu Eurydykę. Hades zgodził się, stawiając jeden warunek - podczas drogi powrotnej Orfeusz nie mógł się odwrócić, by spojrzeć na żonę. Niestety, blisko wyjścia nie wytrzymał i obejrzał się, tracąc ukochaną na zawsze.

Po powrocie na ziemię Orfeusz został rozszarpany przez menady, a jego głowa, wrzucona do rzeki, dopłynęła do wyspy Lesbos, gdzie stała się wyrocznią.

Mit o Dedalu i Ikarze

Król Minos zatrudnił genialnego wynalazcę Dedala do zbudowania labiryntu, w którym uwięził potwora Minotaura. Po zakończeniu pracy nie pozwolił budowniczemu wrócić do ojczyzny, obawiając się, że zdradzi jego sekrety.

Dedal, chcąc uciec z wyspy, zbudował dla siebie i swojego syna Ikara skrzydła z ptasich piór połączonych woskiem. Ostrzegł syna, by nie leciał zbyt wysoko ani zbyt nisko. Niestety, Ikar zachwycony lotem wzniósł się za blisko słońca, wosk stopił się, a chłopiec spadł do morza i utonął.

Pamiętaj! Morze, do którego spadł Ikar, nazwano Ikaryjskim, a wyspa stała się Ikarią - do dziś przypominają o konsekwencjach ignorowania przestróg i nadmiernej pewności siebie.

Mit o Heraklesie

Herakles, syn Zeusa i Alkmeny, już jako niemowlę pokazał swoją nadludzką siłę, dusząc węże przysłane przez zazdrosną Herę. Wychowywany przez Amfitriona, uczył się walki i rzemiosła wojennego, choć nie miał cierpliwości do nauki.

Gdy dorósł, w ataku szaleństwa zesłanego przez Herę zabił swoją żonę i dzieci. Aby odpokutować ten czyn, musiał wykonać dwanaście trudnych prac zleconych przez króla Eurysteusa. Pierwszą z nich było zabicie lwa nemejskiego, którego skórę nosił później jako zbroję.

Herakles posiadał niezwykłą siłę - potrafił zjeść całego woła, a jego maczuga została zrobiona z wyrwanego z korzeniami drzewa oliwnego. Jego przygody i walki z potworami stały się legendarne w całej Grecji.

Dwanaście prac Heraklesa - część I

Herakles musiał wykonać dwanaście prac, aby odpokutować zbrodnię popełnioną w szale. Król Eurysteus był tak przerażony siłą bohatera, że zabronił mu wchodzić do miasta, a dowody wykonania zadań Herakles musiał zostawiać przed bramą.

Drugą pracą było pokonanie hydry lernejskiej - potwora z dziesięcioma głowami, z których jedna była nieśmiertelna. Gdy Herakles odcinał łeb, na jego miejscu wyrastały trzy nowe. Bohater rozwiązał problem, wypalając rany po odciętych głowach. Nieśmiertelną głowę zakopał pod wielkim głazem.

Sprytne rozwiązanie! Herakles zanurzył swoje strzały w trującej żółci hydry, dzięki czemu stały się śmiertelnie niebezpieczne i pomagały mu w kolejnych zadaniach.

Trzecim zadaniem było złapanie łani ceryntyjskiej - świętego zwierzęcia Artemidy. Herakles nie chciał jej skrzywdzić, dlatego po długim pościgu delikatnie schwytał łanię i przekonał boginię, że tylko wypożycza zwierzę, aby pokazać je Eurysteusowi.

W kolejnej pracy Herakles musiał schwytać ogromnego dzika erymantejskiego, a piątym zadaniem było oczyszczenie stajni Augiasza. Ten sprytnie przekierował rzeki Alfejos i Penejos, aby przepływały przez stajnię i wymyły cały nagromadzony przez 30 lat brud.

Szóstą pracą było wypłoszenie ptaków stymfalijskich, które terroryzowały okolicę swoimi żelaznymi dziobami i ostrymi piórami. Z pomocą grzechotki od Ateny wypłoszył je z lasu i zestrzelił z łuku.

Dwanaście prac Heraklesa - część II

Siódmą pracą Heraklesa było przyprowadzenie dzikiego byka z Krety, a ósmą zdobycie klaczy Diomedesa, które karmiono ludzkim mięsem. Herakles pokonał okrutnego króla i jego służbę, a następnie poskromił niebezpieczne klacze.

Dziewiątym zadaniem było zdobycie pasa królowej Amazonek - Hipolity. Początkowo królowa chciała oddać pas dobrowolnie, ale Hera w przebraniu amazonki wywołała zamieszanie. Myśląc, że to podstęp, Herakles zabił Hipolitę i zabrał jej pas.

Uwaga! W drodze po pas Hipolity, Herakles uwolnił miasto Troję od smoka, ale król Laomedon odmówił mu obiecanej zapłaty, co później doprowadziło do jego zemsty.

Dziesiątą pracą było przyprowadzenie wołów trójciałego Gerionesa. Herakles musiał pokonać dwugłowego psa, siedmiogłowego smoka i samego Gerionesa - potwora o trzech ciałach, głowach i parach kończyn. Pomimo pozornej niezniszczalności przeciwnika, Herakles szybko go pokonał.

Przedostatnim zadaniem było zdobycie złotych jabłek z ogrodu Hesperyd. Zamiast walczyć ze stugłowym smokiem, Herakles poprosił o pomoc tytana Atlasa. Gdy olbrzym przyniósł jabłka, próbował podstępem zostawić Heraklesa podtrzymującego nieboskłon. Jednak bohater był sprytniejszy i uciekł z jabłkami.

Ostatnią, najtrudniejszą pracą było przyprowadzenie Cerbera z podziemi. Herakles zranił Hadesa i wyprowadził trójgłowego psa na powierzchnię. Po wykonaniu wszystkich zadań został uwolniony od kary.

Dalsze losy Heraklesa

Po wykonaniu wszystkich dwunastu prac Herakles powrócił do normalnego życia. Postanowił ponownie się ożenić i wygrał rękę królewny w zawodach strzeleckich. Jednak rodzina dziewczyny obawiała się jego gwałtownego charakteru, co doprowadziło do konfliktu.

Za zabicie niewinnego człowieka bogowie ukarali go chorobą. Kiedy próbował uzyskać pomoc wyroczni delfickiej, a ta odmówiła, splądrował świątynię. Za karę musiał służyć przez trzy lata u królowej Omfali w niezwykłym królestwie, gdzie role płci były odwrócone.

Ciekawostka! W królestwie Omfali mężczyźni ubierali się jak kobiety i wykonywali kobiece prace, a kobiety zachowywały się jak mężczyźni - było to dla Heraklesa upokarzające doświadczenie!

Po zakończeniu służby poślubił Dejanirę. Pewnego dnia, gdy przekraczali rzekę, centaur Nessos próbował porwać jego żonę. Herakles zabił go strzałą, ale umierający centaur przekazał Dejanirze fałszywą radę, że jego krew zapewni miłość męża. Gdy zazdrosna żona nasączyła krwią koszulę Heraklesa, okazało się, że to śmiertelna trucizna.

Umierający Herakles wszedł na górę i czekał na śmierć. Zeus zlitował się nad synem, zabrał go na Olimp i uczynił nieśmiertelnym. Nawet Hera w końcu pogodziła się z nim i oddała mu za żonę swoją córkę, boginię młodości Hebę.

Mit o Demeter i Korze

Kora, córka bogini urodzaju Demeter, została porwana przez Hadesa podczas zabawy na łące. Gdy zerwała narcyz - kwiat poświęcony bóstwom podziemnym, ziemia się rozwarła i pojawił się władca podziemi, który zabrał ją do swojego królestwa.

Zrozpaczona Demeter szukała córki wszędzie, a w miejscach gdzie przechodziła, usychały rośliny. Od boga słońca Heliosa dowiedziała się prawdy o porwaniu i o tym, że Zeus obiecał Korę Hadesowi. W gniewie rzuciła klątwę na ziemię, by nie rodziła plonów.

To wyjaśnia pory roku! Kiedy Kora (znana też jako Persefona) jest z matką, na ziemi panuje wiosna i lato. Gdy wraca do męża na trzy miesiące, Demeter jest w żałobie i wtedy nadchodzi zima.

Zeus próbował przekonać Demeter do powrotu na Olimp, ale bezskutecznie. W końcu wysłał Hermesa do Hadesa z rozkazem uwolnienia Kory. Niestety, przed opuszczeniem podziemi, dziewczyna zjadła kilka ziaren granatu - symbolu małżeństwa, co na zawsze związało ją z Hadesem. W rezultacie musiała spędzać trzy miesiące roku w podziemiach jako żona władcy umarłych.

Mit o Tezeuszu i Ariadnie

Tezeusz był synem króla Aten - Ajgeusa i królewny Ajtry. Gdy dorósł, udał się do ojca, zabierając ukryty przez niego miecz i sandały spod ogromnego głazu. Aby zdobyć sympatię Ateńczyków, ujarzmił groźnego byka maratońskiego.

Mit o Tezeuszu i Ariadnie - ciąg dalszy

W tym czasie Ateny musiały płacić królowi Minosowi straszliwy haracz - co roku wysyłano siedmiu młodzieńców i siedem dziewcząt na pożarcie Minotaurowi, potworowi żyjącemu w labiryncie. Tezeusz zgłosił się na ochotnika, obiecując zabić monstrum.

Córka króla Minosa - Ariadna, zakochała się w młodzieńcu i dała mu kłębek nici, dzięki któremu mógł znaleźć drogę powrotną z labiryntu. Tezeusz zabił Minotaura, a następnie uciekł z Krety, zabierając ze sobą Ariadnę.

Zdumiewający zwrot akcji! Mimo że Ariadna pomogła Tezeuszowi, ten porzucił ją na wyspie podczas podróży. Na szczęście znalazł ją bóg Dionizos, który zakochał się w niej i oświadczył jej się.

Tezeusz zapomniał zmienić żagle z czarnych na czerwone (miał to być znak dla ojca, że misja się powiodła). Gdy stary Ajgeus zobaczył czarny żagiel, myśląc że syn nie żyje, rzucił się do morza i utonął. Na pamiątkę tego wydarzenia Ateńczycy ustanowili święto Oschoforia, podczas którego nastrój zmieniał się z radosnego w żałobny.

Mity greckie pokazują nam, jak starożytni Grecy próbowali wyjaśnić świat, zjawiska przyrodnicze i ludzkie doświadczenia. Te fascynujące opowieści o bogach, herosach i ich przygodach, choć stworzone tysiące lat temu, wciąż uczą nas o konsekwencjach naszych działań, znaczeniu odwagi i mądrości, oraz przypominają o ludzkiej naturze - zarówno jej zaletach, jak i słabościach.