Chronologia i nazwa epoki

Młoda Polska trwała od 1891 do 1918 roku i zapoczątkowała ją grupa młodych artystów. W 1891 roku zadebiutowali Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Andrzej Niemojewski i Franciszek Nowicki - twórcy w pełni młodopolscy.

Na łamach ówczesnych czasopism rozpoczęła się intensywna dyskusja między starym a nowym pokoleniem pisarzy. Ta literacka rewolucja była odpowiedzią na zmieniającą się rzeczywistość końca XIX wieku.

💡 Pamiętaj: Data 1891 to kluczowy moment przełomu - wtedy po raz pierwszy pojawili się artyści reprezentujący nową estetykę i światopogląd.

Tło społeczno-gospodarcze

Ostatnie dekady XIX wieku nazywano "la belle époque" - piękną epoką. Europa przeżywała szybki rozwój przemysłu, bogaciła się dzięki koloniom, a wynalazki techniczne zmieniały codzienne życie. Hasła tolerancji i demokracji weszły na stałe do świadomości ludzi.

Ale rozwój miał swoją cenę. Powstał wielkomiejski proletariat - nowa warstwa społeczna złożona z ludzi, którzy w poszukiwaniu pracy przenieśli się ze wsi do miast. Życie stało się zuniformizowane - wszędzie pojawiły się identyczne, masowo produkowane towary.

W odpowiedzi na tę uniformizację życia nastąpił przełom modernistyczny. Ludzie odwrócili się od materializmu i zwrócili ku metafizyce, transcendencji i mistyce. Fascynowali się średniowieczem, czarną magią, religiami Wschodu jak hinduizm i buddyzm.

💡 Kluczowe pojęcia: Pesymizm (świat jest z natury zły), nihilizm (negowanie dotychczasowych wartości), nirwana (stan wyzwolenia duszy), intuicjonizm (poznanie przez intuicję).

Filozofia - najważniejsi myśliciele

W XIX wieku ludzie stracili wiarę w naukę i uznali, że nie istnieje jedna prawda o świecie. Rzeczywistość zaczęto postrzegać jako wyobrażenie kształtowane przez człowieka.

Artur Schopenhauer stworzył filozofię skrajnie pesymistyczną. Według niego życie to ciągła walka między pragnieniami a rozczarowaniem. Wyzwolenie może przynieść tylko rezygnacja z pragnień i pogrążenie w nirwanie.

Friedrich Nietzsche zaatakował przeciętność i społeczną równość. Wymyślił koncepcję nadczłowieka - jednostki, która stoi ponad prawem i wyznacza nowe reguły. Głosił, że "Bóg umarł" i trzeba przewartościować wszystkie dotychczasowe wartości.

Henri Bergson twierdził, że rzeczywistość jest dynamiczna i zmienna, kierowana przez élan vital (pęd życiowy). Poznawać ją można tylko przez intuicję, nie przez rozum.

💡 Na maturze: Zapamiętaj trzy kluczowe pojęcia - pesymizm Schopenhauera, nadczłowiek Nietzschego i intuicjonizm Bergsona.