Młoda Polska - podstawy epoki

Młoda Polska narodziła się z artykułów Artura Górskiego i szybko stała się najważniejszym nurtem artystycznym przełomu wieków. Podobne ruchy powstawały w całej Europie - mieliśmy Młode Niemcy czy Młodą Belgię.

Epoka miała kilka nazw, które pokazują jej różne oblicza. Modernizm podkreślał nowoczesność i zerwanie z tradycją. Neoromantyzm sięgał do dziedzictwa romantycznego, a dekadyzm akcentował chorobliwość i zmęczenie życiem.

Kraków był prawdziwą stolicą tego ruchu. To tam powstawały najważniejsze czasopisma jak "Życie", działały artystyczne kawiarnie i kabarety.

Pamiętaj: Ramy czasowe to 1890-1918 rok, czyli do odzyskania niepodległości!

Filozoficzne podstawy epoki

Arthur Schopenhauer miał ogromny wpływ na twórców Młodej Polski swoim pesymistycznym światopoglądem. Uważał, że życie to cierpienie, a szczęście jest nieosiągalne, bo światem rządzi ślepa "wola życia".

Schopenhauer wskazywał trzy drogi wyzwolenia z cierpienia. Pierwszą była rezygnacja z pragnień i osiągnięcie nirwany - stanu spokoju znanego z buddyzmu. Drugą - współczucie dla innych cierpiących ludzi.

Trzecią i najważniejszą dla artystów była sztuka jako ocalenie. Zarówno twórca, jak i odbiorca mogą przez nią uwolnić się od bólu istnienia.

Friedrich Nietzsche głosił zupełnie inną filozofię - kult życia i twórczej jednostki. Jego idea nadczłowieka fascynowała młodopolskich pisarzy swoim buntem przeciwko przeciętności.

Ciekawostka: Te dwie przeciwstawne filozofie - pesymizm Schopenhauera i witalizm Nietzschego - współistniały w twórczości Młodej Polski!

Postawy życiowe i kierunki artystyczne

Młoda Polska wykreowała dwa przeciwstawne typy ludzkie. Filister to człowiek ograniczony, pozbawiony marzeń i podporządkowany społecznym konwenansom. Artysta natomiast czuł się wyjątkowy, lekceważył dobra materialne i normy obyczajowe.

Hasło "sztuka dla sztuki" było manifestem epoki przeciwko utylitaryzmowi. Dzieło miało być doskonałe w formie, bez funkcji edukacyjnych czy politycznych - liczyło się tylko piękno.

Impresjonizm rewolucjonizował malarstwo, przenosząc je z pracowni w plener. Artyści chcieli uchwycić ulotne wrażenia, grę światła i cienia. Kontury się rozmywały, kompozycja składała się z barwnych plam.

Ekspresjonizm poszedł jeszcze dalej - deformował kształty, używał ostrych barw i całkowicie zerwał z zasadą mimesis (naśladowania rzeczywistości).

Ważne na sprawdzian: Pamiętaj o różnicach między impresjonizmem (wrażenia, plener) a ekspresjonizmem (deformacja, ostre barwy)!