Geneza i charakterystyka „Pamiętników" Paska
Pasek zaczął spisywać swoje wspomnienia około 1690 roku, lecz dzieło zostało opublikowane dopiero w XIX wieku. Do naszych czasów przetrwała niekompletna kopia obejmująca lata 1656-1688. Autor jako typowy szlachcic-sarmata subiektywnie relacjonuje wydarzenia, w których uczestniczył, często wyolbrzymiając swoją rolę.
„Pamiętniki" dzielą się na dwie wyraźne części: wojenną i ziemiańską . Pasek opisuje życie żołnierskie, liczne bitwy, spotkania z innymi kulturami, a później swoje doświadczenia jako gospodarza ziemskiego. Akcja rozgrywa się w różnych częściach Europy, od pól bitewnych potopu szwedzkiego po własne majątki autora.
Styl utworu jest niezwykle gawędziarski i barwny. Charakteryzuje go przewaga języka mówionego, makaronizmy (łacińskie wtrącenia), plastyczne opisy i rozbudowane zdania. Pasek posługuje się prostym, ale żywym językiem, nie stroniąc od rubasznego humoru i anegdot.
Ciekawostka: Choć Pasek starał się kreować pozytywny wizerunek polskiego szlachcica, w jego relacjach mimowolnie ujawniają się typowe wady sarmatów: skłonność do awantur, pijaństwo, ksenofobia czy niski poziom wykształcenia.
