Księga I: Gospodarstwo
Powrót Tadeusza do rodzinnego Soplicowa rozpoczyna epopeję. Młodzieniec wraca ze szkół i od razu spotyka tajemniczą dziewczynę w swoim dawnym pokoju, która ucieka na jego widok.
Sędzia wita bratanka i wszyscy udają się na ucztę w ruinach zamku, gdzie trwa spór między Sędzią a Hrabią o własność starego zamku Horeszków. Podczas biesiady Sędzia wygłasza mowę o grzeczności wobec dam, a Podkomorzy krytykuje ślepe naśladowanie francuskich mód.
Na ucztę spóźnia się Telimena, która zajmuje miejsce obok Tadeusza. Młodzieniec myśli, że to ona jest tajemniczą dziewczyną z pokoju i zaczyna ją adorować. Równocześnie wybucha spór między Rejentem a Asesorem o zalety ich psów myśliwskich.
💡 Warto zapamiętać: W tej księdze poznajemy tło konfliktu między rodzinami Sopliców i Horeszków oraz dowiadujemy się o działalności emisariuszy, wśród których jest ksiądz Robak.
Księga II: Zamek
Aby rozstrzygnąć spór o psy myśliwskie, wszyscy wyruszają na polowanie. Hrabia tymczasem udaje się do zamku, gdzie Gerwazy opowiada mu tragiczną historię ostatniego Horeszki - Stolnika.
Dowiadujemy się, że Jacek Soplica, odtrącony przez Stolnika zalotnik jego córki, sprowadził Moskali i w czasie walki zastrzelił Horeszkę. Od tego czasu Gerwazy poprzysiągł zemstę wszystkim Soplicom.
Po nieudanym polowaniu (zając uciekł obu psom!) wszyscy wracają na śniadanie. Telimena opowiada o swoich przygodach w Petersburgu, a Rejent i Asesor dalej się sprzeczają. Kłótnię przerywa ksiądz Robak, a Wojski proponuje zakład: który pies lepiej sprawdzi się na polowaniu.
Telimena, znudzona męskimi sporami, proponuje grzybobranie, a Sędzia ogłasza konkurs na najpiękniejszego rydza.
