Polski

Epoki Literackie Polski

romantyzm polski

Język polski2379 wyświetleń·Zaktualizowano 27 lip 2026·5 strony

Pojęcia na maturę z języka polskiego — podstawa i rozszerzenie (słownik)

Lena ♡@leiviia

Dodaj do źródeł Google

Przedmaturalna powtórka z języka polskiego często przeraża liczbą trudnych pojęć...

1 / 5

of 5

Pojęcia na maturę z j.polskiego – strona 1

Środki stylistyczne i pojęcia ogólne

Przekształcenia motywów i tekstów

Praca z tekstem i jego przekształceniami na poziomie rozszerzonym.

Archetyp: pierwotny, zakorzeniony w kulturze wzorzec postaci lub zachowania.
Topos: stały motyw powtarzający się w dziełach różnych epok.
Trawestacja: parafraza zmieniająca styl dzieła z poważnego na komiczny.

Figury stylistyczne i brzmieniowe

Środki językowe budujące warstwę brzmieniową i znaczeniową utworu.

Aliteracja: powtórzenie tych samych głosek na początku sąsiednich wyrazów.
Synekdocha: określenie całości przez część, np. „dach nad głową” jako dom.
Metonimia: zastąpienie jednego pojęcia innym, blisko powiązanym.

💡 Wskazówka: Pamiętaj, że trawestacja to odmiana parodii – zachowuje temat oryginału, ale drastycznie zmienia jego styl.

of 5

Pojęcia na maturę z j.polskiego – strona 2

Chwyty stylistyczne i postawy romantyczne

Środki wyrazu i estetyka

Sposoby budowania napięcia i kreowania świata przedstawionego.

Synestezja: łączenie różnych doznań zmysłowych, np. „słyszeć barwy”.
Turpizm: wprowadzenie do utworu brzydoty, kalectwa i rozkładu.
Oniryzm: ukazanie rzeczywistości na wzór sennego marzenia.

Idee i postawy bohaterów

Kluczowe pojęcia określające zachowanie i światopogląd postaci.

Prometeizm: indywidualne poświęcenie jednostki dla dobra ogółu ludzkości.
Indywidualizm: poczucie odrębności i samotności wybitnej jednostki.
Katharsis: stan oczyszczenia i uwolnienia od silnych emocji.

💡 Wskazówka: Eufemizm to przeciwieństwo wulgaryzmu – łagodzi wypowiedź, zastępując słowa drastyczne lub nieprzyzwoite.

of 5

Pojęcia na maturę z j.polskiego – strona 3

Filozofia epok i idee społeczne

Prądy myślowe i religijne

Główne kierunki filozoficzne kształtujące kulturę dawnych epok.

Teocentryzm: uznanie Boga za ośrodek wszechświata i najwyższą wartość.
Racjonalizm: przekonanie, że jedynym źródłem poznania jest rozum.
Deizm: wiara, że Bóg stworzył świat, ale w niego nie ingeruje.

Programy społeczno-literackie

XIX-wieczne idee naprawy społeczeństwa i rozwoju kultury.

Praca u podstaw: edukacja i podnoszenie poziomu życia najuboższych klas.
Praca organiczna: traktowanie społeczeństwa jako jednego, wspólnego organizmu.
Humanizm: renesansowy prąd stawiający człowieka w centrum zainteresowania.

💡 Wskazówka: Nie myl empiryzmu (poznanie przez doświadczenie) z sensualizmem (poznanie wyłącznie przez zmysły).

of 5

Pojęcia na maturę z j.polskiego – strona 4

Motywy kulturowe i postawy literackie

Motywy tanatyczne i teatr świata

Średniowieczne i uniwersalne wyobrażenia o ludzkim losie.

Danse macabre: korowód śmierci ze wszystkimi stanami, symbolizujący równość.
Ars moriendi: wzorzec sztuki godnego umierania zapewniający zbawienie.
Theatrum mundi: ukazanie życia ludzkiego jako roli w teatrze świata.

Postawy i prądy XIX wieku

Wzorce zachowań bohaterów literackich z okresu romantyzmu.

Winkelriedyzm: aktywna walka i poświęcenie się za wolność ojczyzny.
Mesjanizm: wiara w zbawczą rolę cierpienia narodu (Polska Chrystusem narodów).
Werteryzm: nadmierna wrażliwość, ból egzystencjalny i skłonność do melancholii.

💡 Wskazówka: Postawa Winkelrieda (aktywna walka) kontrastuje z biernością i cierpieniem polskiego mesjanizmu.

of 5

Pojęcia na maturę z j.polskiego – strona 5

Postawy bohaterów i zjawiska kulturowe

Typy bohaterów zbuntowanych

Sposoby walki i funkcjonowania bohatera w społeczeństwie.

Bajronizm: samotny buntownik skłócony ze światem i normami społecznymi.
Wallenrodyzm: użycie podstępu, kłamstwa i zdrady dla szlachetnego celu.

Zjawiska społeczno-literackie

Moda i fascynacje artystyczne przełomu wieków.

Chłopomania: młodopolska fascynacja życiem wiejskim i folklorem.

💡 Wskazówka: Wallenrodyzm zawsze wiąże się z tragicznym konfliktem tragicznym – bohater musi wybrać nieetyczne metody działania, by ratować ojczyznę.

Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...

Nasz asystent AI jest specjalnie dostosowany do potrzeb uczniów. W oparciu o miliony treści, które mamy na platformie, możemy udzielać uczniom naprawdę znaczących i trafnych odpowiedzi. Ale nie chodzi tylko o odpowiedzi, towarzysz prowadzi również uczniów przez codzienne wyzwania związane z nauką, ze spersonalizowanymi planami nauki, quizami lub treściami na czacie i 100% personalizacją opartą na umiejętnościach i rozwoju uczniów.

Aplikację możesz pobrać z Google Play i Apple Store.

Tak, masz całkowicie darmowy dostęp do wszystkich notatek w aplikacji, możesz w każdej chwili rozmawiać z Ekspertami lub ich obserwować. Możesz użyć punktów, aby odblokować pewne funkcje w aplikacji, które również możesz otrzymać za darmo. Dodatkowo oferujemy usługę Knowunity Premium, która pozwala na odblokowanie większej liczby funkcji.