Pozytywizm a romantyzm - różnice
Pozytywiści i romantycy zupełnie inaczej patrzyli na obowiązki wobec ojczyzny. Romantycy wierzyli w zbrojną walkę o niepodległość, podczas gdy pozytywiści stawiali na pracę organiczną i działania na rzecz postępu cywilizacyjnego.
Różniły ich też narzędzia poznawcze. Romantycy cenili uczucia, intuicję, wiarę i wyobraźnię, a pozytywiści opierali się na rozumie, wiedzy i doświadczeniu oraz naukowej obserwacji. Natura dla romantyków była uduchowiona i tajemnicza (panteizm), a dla pozytywistów materialna i możliwa do poznania przez naukę (scjentyzm).
W literaturze romantycy preferowali lirykę i dramat, tworząc ballady i poematy. Pozytywiści skupili się na prozie - powieściach tendencyjnych, realistycznych i nowelach. Ich bohaterowie to kupcy, chłopi, wyemancypowane kobiety czy przedstawiciele mniejszości etnicznych, którzy wykazywali się pracowitością i postawą społecznikowską.
⚡ Kluczowa zmiana: Pozytywizm zastąpił romantyczny indywidualizm i kult geniusza demokratycznym solidaryzmem - wiarą, że kultura rozwija się dzięki wspólnym działaniom całego społeczeństwa, a nie wybitnym jednostkom.