Pojęcia kluczowe pozytywizmu i realizmu
Pozytywizm opierał się na kilku fundamentalnych koncepcjach, które ukształtowały myślenie epoki. Scjentyzm to przekonanie, że tylko nauka prowadzi do prawdziwej wiedzy o świecie. Z kolei utylitaryzm głosił, że dobre jest to, co pożyteczne dla ogółu.
Ważną koncepcją był organicyzm Herberta Spencera, który postrzegał społeczeństwo jako żywy organizm. Spencer rozwinął także teorię ewolucjonizmu opartą na poglądach Karola Darwina, zakładającą rozwój wszystkich form istnienia od prostszych do bardziej złożonych.
W literaturze dominował realizm - ukazywanie rzeczywistości zgodnie z powszechnym wyobrażeniem, skupiając się na tym, co typowe i codzienne. Jego skrajniejszą formą był naturalizm, który pokazywał również brzydotę życia: biedę, choroby, walkę o byt. Literatura tego okresu często była tendencyjna - podporządkowana określonym ideom i hasłom programowym.
Warto wiedzieć! Determinizm, kolejna ważna idea epoki, zakładał, że życie człowieka jest z góry określone przez czynniki genetyczne, środowiskowe i historyczne. To tłumaczy, dlaczego bohaterowie pozytywistyczni często nie mogą uciec od swojego losu.
