Bohaterowie - Cezary Baryka i jego droga dorastania

Wyobraź sobie, że masz 14 lat i nagle twój świat wywraca się do góry nogami. Tak właśnie dzieje się z Cezarym Baryką, głównym bohaterem "Przedwiośnia".

Sielskie dzieciństwo kończy się wraz z wybuchem I wojny światowej, kiedy ojciec zostaje wcielony do wojska. Cezary z rozpieszczonego chłopca zmienia się w buntownika - nie chce się uczyć, źle traktuje matkę, bierze udział w rozbojach przeciw "burżujom".

Rewolucja 1917 roku początkowo fascynuje go jako szansa na zniszczenie starych porządków. Ale kiedy matka umiera ze zmęczenia na robotach, Cezary przeżywa pierwszą prawdziwą przemianę. Nad jej grobem dostrzega tragiczny wymiar przemocy i mówi gorzkie słowa: "Było kiedy pokolenie podlejsze niż moje".

Spotkanie z ojcem budzi w nim tęsknotę za Polską i mitycznymi "szklanymi domami" - symbolem kraju dobrobytu. Gdy jednak dociera do Polski, spotyka go rozczarowanie ubogą rzeczywistością. W Nawłoci poznaje trzy kobiety i przez swój egoizm oraz brak wrażliwości doprowadza do tragedii - otrucia Karoliny przez zazdrosną Wandę.

Pamiętaj: Cezary reprezentuje całe pokolenie Polaków, którzy w 1918 roku mieli około 20 lat i musieli decydować o przyszłości młodego państwa.

Pozostali bohaterowie i kluczowe motywy

Władysław Barwicki to przykład kapitalisty tamtych czasów - silny, sprytny dorobkiewicz i właściciel majątku, narzeczony Laury. Wanda Okszyńska wydaje się nieśmiałą nastolatką utalentowaną muzycznie, ale okazuje się mściwa i sprytna.

Antoni Lulek to chorowity student prawa, fanatyczny komunista spędzający czas w więzieniach. Ma ogromny wpływ na przekonania Cezarego jako rzecznik rewolucji komunistycznej.

Najważniejsze motywy w powieści to przede wszystkim "szklane domy" - symbol marzeń o sprawiedliwym kraju dobrobytu. Podróż reprezentuje gehennę repatriantów wracających z Rosji, ale też poszukiwania tożsamości przez bohatera.

Bezdomność Cezarego ma podwójny wymiar - dosłowny brak domu rodzinnego oraz metaforyczny brak idei, z którą mógłby się utożsamić. Nędza i niesprawiedliwość społeczna przejawia się w opisach wegetacji ludzi podczas rewolucji w Baku i w warszawskiej dzielnicy żydowskiej.

Motyw nieszczęśliwej miłości przenika całą powieść - dotyczy uczuć Karoliny i Wandy do Cezarego oraz jego fascynacji Laurą.

Zwróć uwagę: Szlachecki dwarek w Nawłoci to parodia Mickiewiczowskiego Soplicowa - miejsce szczęśliwe, ale anachroniczne.

Wizje przyszłości Polski - ideologiczny spór

W "Przedwiośniu" ścierają się dwie przeciwstawne wizje odrodzonej Polski, które są aktualne do dziś.

Program Szymona Gajowca (umiarkowana lewica) zakłada stopniowe reformy przy zachowaniu państwowości. Gajowiec postuluje reformę walutową i agrarną, zgodną współpracę wszystkich klas oraz budowę sprawiedliwego państwa dobrobytu. Jego zdaniem trzeba przede wszystkim umacniać młode państwo - zapewnić ład i bezpieczeństwo, a dopiero potem przeprowadzać reformy.

Program Antoniego Lulka (komuniści) jest znacznie radykalniejszy. Lulek jest wrogi wszelkim przejawom narodowym i "nosi w sercu zemstę względem nowo powstałej Rzeczypospolitej". Fascynuje się wydarzeniami w Rosji bolszewickiej.

Komuniści domagają się zmuszenia burżuazji do ustąpienia, oddania władzy proletariatowi oraz zniesienia klas społecznych. Chcą walczyć z kapitalizmem na rzecz socjalizmu i stworzyć "społeczeństwo pracujących, równych i wolnych ludzi".

Te dwie wizje - reformatorska i rewolucyjna - będą kształtować polską rzeczywistość przez następne dziesięciolecia. Cezary musi między nimi wybierać, co symbolizuje jego przyłączenie się do manifestacji robotników w ostatniej scenie.

Kluczowe: Żeromski nie opowiada się jednoznacznie za żadną opcją - pokazuje zalety i wady obu programów politycznych.