Forpoczty ewolucji psychicznej to określenie używane przez Wacława Nałkowskiego dla ludzi nowego typu, którzy zapowiadali nadejście nowej epoki. Forpoczty ewolucji psychicznej charakteryzowały się zwiększoną uczuciowością, refleksyjnością i wrażliwością, a także zainteresowaniem życiem duchowym. W swoim opracowaniu Nałkowski przeciwstawia ich "ludziom-świniom" czy "ludziom-bykom", podkreślając ich odmienność i rolę jako zwiastunów nowych czasów.

Publicyści młodopolscy ukazują głęboki rozdźwięk między wrażliwymi artystami a resztą społeczeństwa. W tekście "Młoda Polska" Artur Górski opisuje młode pokolenie jako cierpiące psychicznie, analizujące głębiej rzeczywistość, podczas gdy filistrzy (mieszczanie) pozostają nieczuli na sztukę. Podobnie Wacław Nałkowski w swoim dziele "Forpoczty ewolucji psychicznej i troglodyci" zestawia wrażliwych "nerwowców" i "mózgowców" z przyziemnymi "ludźmi-świniami", podkreślając fundamentalną różnicę w ich sposobie doświadczania świata.

Między artystami młodopolskimi a romantykami istnieje wiele podobieństw, które wyraźnie widać w publicystyce tego okresu. Oba pokolenia charakteryzuje wewnętrzne przeżywanie życia, kreatywność, duchowość i wyjątkowa wrażliwość. Forpoczty ewolucji psychicznej wykazują te same cechy, które były cenione w dobie romantyzmu - skłonność do głębokiej refleksji, zainteresowanie sferą duchową i gotowość do "sięgania, gdzie wzrok nie sięga", jak pisał Mickiewicz w "Odzie do młodości". W obu przypadkach artyści cierpią z powodu niezrozumienia przez społeczeństwo.

Dla młodopolan sztuka miała wymiar niemal sakralny, co widać w publicystycznych tekstach z tego okresu. Artur Górski używa modlitewnych sformułowań, gdy pisze o literaturze, co świadczy o jej nadrzędnej roli dla nowego pokolenia. Z kolei Zenon Przesmycki w "Walce ze sztuką" postrzega prawdziwe forpoczty artystyczne jako drogę do samopoznania i wyzwolenia duchowości. W swoim opracowaniu krytykuje pozytywistów za oddalanie się od Boga i duchowości, podkreślając, że sztuka jest sposobem na przywrócenie tych wartości i wyrażenie prawdziwych uczuć.