Analiza: Pytania Jawne z 'Dżumy'

Co skłania człowieka do poświęceń? Przykłady z literatury

Doktor Rieux i jego prometejska postawa - to właśnie poczucie obowiązku wobec ludzi pcha go do działania. Nie jest bohaterem z pierwszych stron gazet, ale cichym człowiekiem, który walczy z chorobą z powodu swojego wewnętrznego kodeksu moralnego.

Jego humanizm ma praktyczny wymiar - mierzy się z cierpieniem i śmiercią, nigdy nie tracąc z oczu ludzkiej godności. Działa nie dla nagrody, ale dlatego że jego moralność nakazuje mu stawić czoła nieszczęściu.

Tomasz z "Dziadów" podejmuje decyzję o poświęceniu się jako "kozioł ofiarny" - chce wziąć na siebie winę, żeby uratować kolegów. Motywuje go odpowiedzialność za towarzyszy i obowiązek patriotyczny.

Ważne dla matury: Pamiętaj, że poświęcenie w literaturze często wynika z poczucia obowiązku moralnego, miłości do bliźnich lub chęci odkupienia win.

Człowiek wobec cierpienia i śmierci - różne postawy

Rieux reprezentuje postawę prometejską - walczy z cierpieniem, bo uważa je za zjawisko całkowicie wrogie. W przypływie gniewu krzyczy, że nigdy nie pokocha świata, gdzie dzieci są torturowane. Jego świat staje się miejscem wrogim.

Ojciec Paneloux początkowo interpretuje dżumę jako karę za grzechy, ale widząc cierpienie niewinnych, zmienia zdanie. Staje się pokorny i poszukuje w bólu sensu i nauki.

Hiob z Księgi Hioba to przykład człowieka, który nie wyrzeka się Boga, ale zwątpił w jakikolwiek porządek rzeczy. Początkowo uważa świat za chaotyczny, dopiero później pokornie przyjmuje prawdę o nieuniknionym cierpieniu.

Kochanowski w "Trenach" przeżywa głęboki ból po stracie córki - filozofia go nie pociesza, ale poezja pełni funkcję autoterapii i stopniowo godzi się z losem.

Pamiętaj: Na maturze często pojawia się pytanie o różne postawy wobec cierpienia - od buntu po akceptację z poszukiwaniem sensu.

Przyjaźń w sytuacjach skrajnych

Przyjaźń Rieux i Tarrou to archetyp zażyłości w obliczu zagrożenia życia. Ci dwaj idealiści odnaleźli w sobie pokrewne dusze - obaj dążyli do wyeliminowania bólu ze świata, choć różnymi sposobami.

Niebezpieczeństwo jednoczy - w skrajnej sytuacji człowiek pragnie oparcia i nie chce czuć się osamotnionym. Wspólna walka z dżumą zacieśnia ich więź i daje im poczucie, że nie są sami.

"Kamienie na szaniec" pokazują, jak przyjaźń harcerzy - Zośki, Rudego i Alka - zostaje wystawiona na próbę podczas wojny. Podczas Akcji pod Arsenałem ryzykują życie, żeby ratować przyjaciela.

Przeciwny przykład znajdziemy w "Innym świecie" Herlinga-Grudzińskiego - w łagrze system był skonstruowany tak, żeby przeciwstawić więźniów sobie. Pozorna przyjaźń z Gruzinem kończy się donosem.

Kluczowe dla egzaminu: Skrajne sytuacje mogą zarówno umacniać przyjaźń (wspólny wróg, potrzeba wsparcia), jak i ją niszczyć (walka o przetrwanie, systemy totalitarne).